สรุปสั้นๆ
- ชามน้ำอุ่นผสมแชมพูอ่อนหรือแชมพูสูตรล้างลึกหนึ่งช้อนโต๊ะใช้ล้างแปรงได้ แต่สบู่ล้วนกับน้ำอาจทำให้ขนแปรงแห้งกรอบ
- จุ่มเฉพาะส่วนปลายขนแปรง เพราะการแช่ทั้งหัวแปรงทำให้กาวที่ยึดขนกับด้ามละลาย
- AAD แนะนำล้างทุก 7 ถึง 10 วัน ส่วน Cleveland Clinic แยกตามชนิด แปรงเนื้อเหลวสัปดาห์ละครั้ง แปรงแป้งเดือนละครั้ง แปรงตาทุกสองสัปดาห์
- ผึ่งแปรงนอนราบให้ปลายขนยื่นพ้นขอบโต๊ะ อย่าตั้งแปรงในแก้วตอนที่ยังเปียก
- แปรงที่ขนบานหรือเสียทรงควรเปลี่ยน และไม่ควรใช้แปรงร่วมกับคนอื่น
แปรงแต่งหน้าล้างได้ที่บ้านด้วยของที่มีอยู่แล้ว คือชามน้ำอุ่น แชมพูอ่อนหนึ่งช้อนโต๊ะ และผ้าสะอาด วิธีตามคำแนะนำของ American Academy of Dermatology (AAD) คือจุ่มเฉพาะปลายขนแปรง ถูเบา ๆ ในฝ่ามือ ล้างน้ำจนใส แล้ววางนอนผึ่งให้แห้ง ความถี่ที่ AAD ใช้คือทุก 7 ถึง 10 วัน ส่วนแปรงที่ใช้กับผลิตภัณฑ์เนื้อเหลวหรือใกล้ดวงตา Cleveland Clinic แนะนำให้ล้างถี่กว่านั้น
ขั้นตอนทั้งหมดใช้เวลาไม่เกินสิบนาทีต่อชุดแปรง แต่รายละเอียดเล็ก ๆ อย่างการแช่ลึกแค่ไหน หรือผึ่งในท่าไหน เป็นตัวที่ทำให้แปรงอยู่ได้เป็นปีหรือพังภายในเดือนเดียว
ทำไมต้องล้าง และถ้าไม่ล้างจะเกิดอะไรขึ้น
ขนแปรงเก็บทุกอย่างที่ผ่านใบหน้า ทั้งเนื้อรองพื้น แป้ง ความมันจากผิว เซลล์ผิวที่หลุดลอก AAD ระบุว่าแปรงที่ไม่ได้ทำความสะอาดอาจเป็นที่สะสมของแบคทีเรียและเชื้อรา และเชื่อมโยงกับสิว ผื่น รวมถึงการติดเชื้อบนผิวหนัง เช่น เชื้อราและเชื้อสแตฟ
Cleveland Clinic ให้รายการที่ชัดกว่า แปรงสกปรกอาจทำให้เกิดสิว ผิวระคายเคือง ติดเชื้อสแตฟ และตาอักเสบหรือที่คนไทยเรียกว่าตาแดง เหตุผลคือเครื่องสำอางมีสารกันเสียอยู่แล้ว แต่ถ้าปล่อยให้เนื้อแต่งหน้าสะสมจนค้างอยู่หลายเดือน ความเสี่ยงติดเชื้อก็สูงขึ้น โดยเฉพาะถ้าผิวมีรอยถลอกเล็ก ๆ แปรงที่เก็บในแก้วเปิดโล่งก็รับฝุ่น ละอองจากการจาม และแบคทีเรียในอากาศไปด้วย
ถ้าใช้แปรงแล้วมีอาการตาแดง ขี้ตา หรือเจ็บตา Cleveland Clinic แนะนำให้พบแพทย์ ไม่ควรรอให้หายเอง
เตรียมของก่อนล้าง
ของที่ใช้มีไม่กี่อย่าง
- แชมพูอ่อนโยนหรือแชมพูสูตรล้างลึกหนึ่งช้อนโต๊ะ AAD ใช้คำว่า gentle or clarifying shampoo
- ชามใส่น้ำอุ่น ไม่ร้อนจัด
- ผ้าขนหนูสะอาดสำหรับวางแปรง
- กระดาษทิชชูหรือกระดาษเช็ดมือแบบหนา สำหรับบีบน้ำส่วนเกิน
Cleveland Clinic ยังรับแชมพูเด็กหรือน้ำยาล้างจานสูตรอ่อนเป็นตัวเลือก AAD ต่างออกไปเล็กน้อยตรงที่เตือนว่าสบู่ล้วนกับน้ำทำให้เส้นขนแห้ง ข้อต่างนี้ไม่ได้ขัดกันมาก ใช้แชมพูอ่อนเป็นค่าเริ่มต้นจะปลอดภัยกับขนทุกชนิดที่สุด โดยเฉพาะขนธรรมชาติที่เป็นเส้นผมสัตว์ ซึ่งก็แพ้ความแห้งเช่นเดียวกับเส้นผมของเรา
ขั้นตอนล้าง ทีละด้าม
- เปิดน้ำอุ่นอ่อน ๆ ล้างส่วนปลายขนแปรงก่อน เพื่อชะเนื้อแต่งหน้าที่ติดอยู่ออก AAD ย้ำว่าให้ล้างเฉพาะปลาย เพราะถ้าแช่ทั้งหัวแปรงลงไป น้ำจะไหลเข้าไปถึงโคนขนและทำให้กาวที่ยึดขนกับด้ามละลาย
- ผสมแชมพูหนึ่งช้อนโต๊ะลงในชามน้ำอุ่น
- จุ่มปลายแปรงแล้ววนเบา ๆ ในชาม ถ้าอยากให้ฟองเยอะขึ้น ให้ถูปลายแปรงบนฝ่ามืออีกข้างเป็นวงกลม
- ล้างปลายแปรงใต้น้ำไหลจนไม่มีฟองและสีของเนื้อแต่งหน้าหลุดออกหมด
- ถ้าน้ำที่ไหลออกยังขุ่นหรือมีสี ให้ทำซ้ำ คือแชมพูแล้วล้าง ไปจนกว่าน้ำจะใส Cleveland Clinic ก็ใช้เกณฑ์เดียวกัน
- บีบน้ำส่วนเกินด้วยกระดาษเช็ดมือแบบแห้ง โดยดึงเบา ๆ ตามทิศทางขน อย่าบิดหรือกระชากหัวแปรง

แปรงที่เปื้อนหนักจากรองพื้นหรือคอนซีลเลอร์
แปรงที่ใช้กับเนื้อเหลวมักต้องล้างสองถึงสามรอบ เพราะเนื้อครีมมีซิลิโคนหรือน้ำมันที่ติดขนแปรงแน่นกว่าแป้ง ถ้าล้างตามขั้นตอนข้างบนแล้วน้ำยังมีสีติดอยู่ อย่ารีบเพิ่มแรงถู ให้เพิ่มรอบล้างแทน การถูแรง ๆ ทำให้ขนแปรงงอและบานเร็วขึ้น
ผึ่งแปรงอย่างไรไม่ให้พัง
ขั้นนี้คนมักพลาดมากกว่าขั้นล้าง ทั้ง AAD และ Cleveland Clinic ให้ท่าเดียวกัน คือวางแปรงนอนราบบนผ้าขนหนูสะอาด ให้ส่วนปลายขนยื่นพ้นขอบโต๊ะหรือเคาน์เตอร์ เพื่อให้ขนไม่ถูกกดทับจนเสียทรง และอากาศผ่านได้รอบด้าน
ห้ามตั้งแปรงในแก้วหรือกระบอกตอนที่ยังเปียก AAD อธิบายว่าน้ำจะไหลลงตามขนไปที่โคนและทำให้กาวหลวม Cleveland Clinic เสริมว่าน้ำที่ค้างอยู่ทำให้ด้ามและตัวแปรงเสียหายเมื่อใช้ไปนาน ๆ ขึ้นอยู่กับวัสดุ
เวลาที่เหมาะคือล้างตอนกลางคืนแล้วผึ่งข้ามคืน เช้ามาก็แห้งพอดี แปรงขนใหญ่ เช่น แปรงรองพื้นหรือแปรงปัดแป้ง อาจใช้เวลานานกว่านั้น วางผึ่งให้แห้งสนิทก่อนค่อยเก็บเข้ากระเป๋า เพราะความชื้นที่ค้างในแปรงก็คือสิ่งที่ล้างออกไปแล้วไม่ควรให้กลับมา

ล้างบ่อยแค่ไหน
สองแหล่งที่เปิดอ่านให้ตัวเลขต่างกันเล็กน้อย จึงขอวางเทียบไว้ให้เห็นก่อน
| ชนิดแปรงหรือเครื่องมือ | AAD | Cleveland Clinic |
|---|---|---|
| แปรงทั่วไป | ทุก 7 ถึง 10 วัน | แยกตามชนิดด้านล่าง |
| แปรงเนื้อเหลว (รองพื้น คอนซีลเลอร์) | ทุก 7 ถึง 10 วัน | สัปดาห์ละครั้ง |
| แปรงเนื้อแป้ง (แป้ง บลัชออน) | ทุก 7 ถึง 10 วัน | เดือนละครั้ง |
| แปรงตา (อายแชโดว์ อายไลเนอร์) | ทุก 7 ถึง 10 วัน | ทุกสองสัปดาห์ |
| ฟองน้ำแต่งหน้า | หลังใช้ทุกครั้ง | ไม่มีตารางตายตัว แต่ต้องดูแลเป็นพิเศษ |
ถ้าไม่อยากจำตาราง ให้ใช้กฎง่าย ๆ ตามระดับความเสี่ยง ยิ่งแปรงสัมผัสเนื้อเหลวและยิ่งใกล้ดวงตา ยิ่งต้องล้างถี่ สัปดาห์ละครั้งสำหรับแปรงรองพื้นเป็นจุดที่เกือบทุกคนทำได้จริง ส่วนแปรงปัดแป้งแห้ง ๆ ล้างเดือนละครั้งก็พอตามเกณฑ์ของ Cleveland Clinic
คนที่เป็นสิวง่ายหรือผิวแพ้ง่าย เอนไปทางถี่ตามเกณฑ์ AAD ไว้ก่อนก็ไม่เสียหายอะไร ถ้ายังไม่แน่ใจว่าสิวที่ขึ้นมาจากอะไร อ่านเพิ่มได้ใน สิวเกิดจากอะไร
ฟองน้ำแต่งหน้า ล้างต่างจากแปรง
ฟองน้ำเก็บความชื้นไว้ในเนื้อ ซึ่ง Cleveland Clinic ระบุว่าเป็นเหตุให้แบคทีเรียและยีสต์เติบโตได้ AAD จึงให้ทำความสะอาดหลังใช้ทุกครั้ง วิธีที่ทำได้จริงคือขยี้กับแชมพูอ่อนใต้น้ำไหลจนน้ำใส บีบน้ำออก แล้ววางผึ่งในที่โล่ง ไม่เก็บในกล่องปิดตอนที่ยังชื้น ถ้าฟองน้ำมีรอยแตก เป็นรอยดำที่ล้างไม่ออก หรือมีกลิ่นอับ ควรเปลี่ยนใหม่
เมื่อไหร่ควรเปลี่ยนแปรง
Cleveland Clinic ให้เกณฑ์ชัดเจนว่าให้เปลี่ยนเมื่อแปรงเริ่มขนบาน เสียทรง หรือขนร่วงมากกว่าปกติ แปรงที่ขนแตกปลายและเหยียดไม่ลงไปตามรูปเดิมจะเกลี่ยเนื้อแต่งหน้าไม่เรียบ และล้างสะอาดยากขึ้น เพราะผิวขนไม่เรียบเท่าตอนใหม่
AAD ไม่ได้ระบุอายุการใช้งานของแปรงเป็นตัวเลข จึงไม่มีเกณฑ์ปีหรือเดือนที่อ้างอิงได้ ให้ดูสภาพของแปรงเป็นหลัก แปรงที่ใช้กับดวงตาและเนื้อเหลวควรเปลี่ยนก่อนแปรงปัดแป้ง ถ้าอยากรู้ว่าแปรงด้ามไหนใช้ทำอะไรและด้ามไหนควรมีก่อน ดูได้ที่ แปรงแต่งหน้ามีอะไรบ้าง
นิสัยที่ช่วยให้แปรงสะอาดนานขึ้น
- ไม่ใช้แปรงร่วมกับคนอื่น AAD เตือนชัดว่าไม่ควรแชร์แปรง เพราะน้ำมัน แบคทีเรีย และเซลล์ผิวของอีกคนจะถ่ายมาที่หน้าเรา
- ล้างมือและหน้าก่อนแต่งหน้า แล้วเปลี่ยนมาใช้แปรงที่สะอาด AAD ระบุเรื่องนี้ไว้ในรายการวิธีป้องกันปัญหาผิวจากเครื่องสำอาง
- ไม่เก็บแปรงในแก้วเปิดโล่งข้างอ่างล้างหน้า ถ้าห้องน้ำชื้น ให้ใช้กล่องหรือกระเป๋าที่ปิดได้ แล้วเปิดให้แห้งสนิทก่อนเก็บ
- ล้างมือบ่อยตอนจับเครื่องสำอางเนื้อเหลว เพราะสิ่งที่ติดแปรงส่วนหนึ่งมาจากมือเรา
ผลิตภัณฑ์แต่งหน้าเองก็มีวันหมดอายุเช่นกัน แปรงที่สะอาดไม่ช่วยถ้าคอนซีลเลอร์หรือมาสคาร่าหมดอายุไปแล้ว ดูวิธีอ่านฉลากได้ที่ เครื่องสำอางหมดอายุ ดูยังไง และเมื่อแปรงสะอาดแล้ว การเรียงลำดับขั้นตอนแต่งหน้าที่ถูกต้องช่วยให้ใช้แปรงน้อยด้ามลง ซึ่งอยู่ใน ลำดับการแต่งหน้า

ถ้าผิวมีปัญหาหลังเปลี่ยนมาล้างแปรงสม่ำเสมอ
การล้างแปรงเป็นเพียงหนึ่งในหลายปัจจัยของสิวและผื่น ถ้าล้างแปรงตามเกณฑ์แล้วผิวยังเป็นสิวอักเสบ คันมาก หรือมีผื่นแดงซ้ำ ๆ AAD แนะนำให้พบแพทย์ผิวหนังที่ได้รับการรับรองเพื่อตรวจหาสาเหตุ อาจเป็นเพราะเครื่องสำอางบางตัวเอง ไม่ใช่เพราะแปรง สำหรับอาการแพ้ผลิตภัณฑ์เฉียบพลัน แนวทางเบื้องต้นอยู่ใน แพ้ครีม ผื่นแดงคันหลังทาหน้า
คำถามที่พบบ่อย
ใช้สบู่ก้อนหรือน้ำยาล้างจานล้างแปรงได้ไหม
Cleveland Clinic ระบุว่าใช้แชมพูเด็กหรือน้ำยาล้างจานอ่อนได้ ส่วน AAD เตือนว่าสบู่ล้วนกับน้ำอาจทำให้ขนแปรงแห้ง จึงแนะนำแชมพูอ่อนหรือแชมพูสูตรล้างลึก ถ้าขนแปรงเป็นขนธรรมชาติ ให้เลือกสูตรอ่อนไว้ก่อนและล้างให้สะอาดจนน้ำใส
ฟองน้ำแต่งหน้าต้องล้างบ่อยเท่าแปรงไหม
บ่อยกว่า AAD ให้ทำความสะอาดฟองน้ำหลังใช้ทุกครั้ง เพราะฟองน้ำอุ้มน้ำและเนื้อรองพื้นไว้ในเนื้อฟอง Cleveland Clinic ระบุว่าความชื้นในฟองน้ำทำให้แบคทีเรียและยีสต์เพิ่มจำนวนได้
ถ้าแปรงยังไม่แห้งสนิทแต่ต้องใช้ตอนเช้า ทำอย่างไร
ล้างตอนกลางคืนเพื่อให้มีเวลาผึ่งข้ามคืนตามที่ Cleveland Clinic แนะนำ ถ้าล้างตอนเช้าแล้วต้องใช้ทันที ให้หยิบแปรงอีกด้ามที่แห้งอยู่ ไม่ควรใช้แปรงที่ยังเปียกชื้นกับผิวหน้าหรือรอบดวงตา
แหล่งอ้างอิง
- How to clean your makeup brushes | American Academy of Dermatology
- Think Makeup Makes You Break Out? It Might Be Your Dirty Brushes | Cleveland Clinic
- When to replace your makeup and sunscreen | American Academy of Dermatology





