ประเด็นสำคัญ
- สารที่เอกสารของ อย. คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี และ THE STANDARD พูดถึงบ่อยที่สุดคือปรอทและสารประกอบของปรอท ไฮโดรควิโนน สเตียรอยด์ และกรดเรทิโนอิก
- ปรอทมีประกาศกระทรวงสาธารณสุข ลำดับที่ 221 ลงราชกิจจานุเบกษา 12 พฤษภาคม 2551 ตามที่ THE STANDARD อ้าง ส่วนรายการสารห้ามใช้ทั้งหมดยาวกว่านี้และควรตรวจจากประกาศฉบับปัจจุบัน
- อย. ระบุว่ากลูตาไธโอนใช้ในเครื่องสำอางได้แต่โฆษณาว่าทำให้ขาวไม่ได้ และกรดทราเนซามิกเป็นยา ใส่ในเครื่องสำอางได้เฉพาะปริมาณจำกัด
- ถ้าทาแล้วแสบ แดง ผิวบางลง หรือผิวคล้ำ ให้หยุดใช้และพบแพทย์หรือเภสัชกร อย่าซื้อสินค้าอื่นมาทับ
สารที่พบในรายงานของ อย. และบทความทางการแพทย์บ่อยที่สุดว่าห้ามใส่ในเครื่องสำอางมีสี่กลุ่ม คือ ปรอทและสารประกอบของปรอท ไฮโดรควิโนน สเตียรอยด์ และกรดเรทิโนอิก หน้าของ อย. ระบุว่าผลิตภัณฑ์ที่สัญญาว่าผิวขาวเร็วมักมีสารอันตรายแอบใส่ บทความนี้ไม่ครอบคลุมสารห้ามใช้ครบทุกตัว รายการเต็มอยู่ในประกาศกระทรวงสาธารณสุขที่แก้ไขต่อเนื่องและเรายังไม่ได้เปิดฉบับปัจจุบัน เรารวบรวมเฉพาะตัวที่แหล่งซึ่งเราเปิดอ่านยกขึ้นมาตรงกัน หน้าของ อย. และ THE STANDARD เผยแพร่ปี 2561 ส่วนหน้าของรามาธิบดีไม่ระบุวันที่ แต่อ้างอิงเอกสารถึงปี 2558 ข้อมูลเหล่านี้จึงควรใช้เป็นภาพรวม และตรวจกับ อย. อีกครั้งก่อนตัดสินใจเรื่องสำคัญ
ทำไมสี่ตัวนี้ถึงถูกพูดถึงบ่อย
สารเหล่านี้ทำให้ผิวเปลี่ยนสีไวหรือหน้าเรียบเร็วจริง จึงตรงกับสิ่งที่คนอยากเห็น แต่ผลที่ตามมาไม่ได้อยู่ในโฆษณา หน้าอินโฟกราฟิกของ อย. เรื่องผลิตภัณฑ์โฆษณาผิวขาว (เผยแพร่ 6 กันยายน 2561) สรุปปิดท้ายไว้ว่าไม่มีวิธีใดที่ทำให้ผิวขาวอย่างรวดเร็วโดยไม่เสี่ยงอันตราย
ปรอทและสารประกอบของปรอท
ฝ่ายเภสัชกรรม รพ.รามาธิบดี ระบุว่าปรอทและสารประกอบของปรอทเป็นสารห้ามใช้ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข THE STANDARD (23 เมษายน 2561) ระบุฐานทางกฎหมายไว้ว่าเป็นประกาศเรื่องกำหนดวัตถุที่ห้ามใช้เป็นส่วนผสมในการผลิตเครื่องสำอาง ลำดับที่ 221 ลงราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 12 พฤษภาคม 2551
แหล่งทั้งสามระบุตรงกันว่าอาการได้แก่ ผื่นแดง ผิวหน้าคล้ำ และผิวบางลง รามาธิบดีกับ THE STANDARD เพิ่มว่าเกิดฝ้าถาวรได้ ส่วนการใช้ต่อเนื่องนานอาจเกิดการสะสม ทำให้โลหิตจาง ตับและไตอักเสบ หน้าของ อย. ยังเตือนว่าถ้าหญิงตั้งครรภ์ใช้ อาจส่งผลต่อสมองของทารกในครรภ์
ไฮโดรควิโนน
ไฮโดรควิโนนเป็นสารที่คนสับสนมากที่สุด เพราะมีอยู่ในยารักษาฝ้าจริง THE STANDARD ระบุว่า อย. อนุญาตให้ใช้ได้ไม่เกิน 2% เพื่อรักษาฝ้า แต่ห้ามใส่ในเครื่องสำอางที่วางขายทั่วไป ฝ่ายเภสัชกรรม รพ.รามาธิบดี เสริมเหตุผลว่าผู้ผลิตมักใช้ความเข้มข้นสูง
อาการที่ระบุได้แก่ แสบร้อน เป็นตุ่มแดง และถ้าใช้นานอาจเป็นฝ้าถาวร หน้าของ อย. ระบุผลข้างเคียงว่าเกิดปื้นขาวบนใบหน้าได้ ส่วน THE STANDARD และรามาธิบดีกล่าวถึงความเสี่ยงมะเร็งผิวหนังและอาการสั่นหรือชักเมื่อได้รับมากเกินไป สองประเด็นนี้ไม่ปรากฏในหน้าของ อย. ที่เราเปิดอ่าน จึงขอให้ถือเป็นความเสี่ยงที่ควรปรึกษาแพทย์ ไม่ใช่ข้อสรุปแน่ชัด

สเตียรอยด์
ฝ่ายเภสัชกรรม รพ.รามาธิบดี ระบุว่าสเตียรอยด์เป็นสารห้ามใช้ในเครื่องสำอาง และมักถูกผสมมากับไฮโดรควิโนนหรือกรดเรทิโนอิกในสินค้าลักษณะเดียวกัน อาการจากการใช้มากหรือนานเกินไปคือผิวแดงเป็นผดผื่นคล้ายสิว ผิวบางลงจนสารมลพิษเข้าผิวง่ายขึ้น และเห็นเส้นเลือดฝอยบนหน้า
เพราะมักถูกผสมมาพร้อมสารอีกสองตัวข้างต้น สินค้าชิ้นเดียวจึงอาจให้อาการจากหลายสารซ้อนกัน การแยกว่าอาการมาจากสารไหนทำเองไม่ได้ ต้องให้แพทย์ประเมิน
กรดเรทิโนอิก
กรดเรทิโนอิก (หรือเทรทิโนอิน) เป็นอีกตัวที่ห้ามอยู่ในเครื่องสำอาง ฝ่ายเภสัชกรรม รพ.รามาธิบดี ระบุว่าอาจทำให้ระคายเคือง ผิวลอก ไวต่อแดด ผิวด่างขาวหรือคล้ำชั่วคราว และอาจเป็นอันตรายต่อทารกในครรภ์
คำว่า "เรตินอล" ที่เห็นบนเซรั่มทั่วไปเป็นชื่อสารอีกตัวหนึ่ง ถ้าอยากรู้จักเรตินอลที่ขายถูกกฎหมายและวิธีเริ่มใช้อย่างระมัดระวัง ดูบทความ วิธีใช้เรตินอลสำหรับมือใหม่
กลูตาไธโอนและกรดทราเนซามิก ไม่ได้อยู่ในบัญชีห้าม แต่มีเงื่อนไข
หน้าของ อย. (6 กันยายน 2561) แยกสองตัวนี้ออกมาให้ชัด กลูตาไธโอนใช้ในเครื่องสำอางได้ แต่โฆษณาอ้างว่าเป็นสารทำให้ขาว (Whitening) ไม่ได้ ส่วนกรดทราเนซามิกถูกขึ้นทะเบียนเป็นยา และใส่ในเครื่องสำอางได้เฉพาะปริมาณจำกัด ถ้าเจอคำโฆษณาที่ใช้สองสารนี้เป็นจุดขายเรื่องผิวขาว ให้ระวังเป็นพิเศษ
ตรวจสินค้ายังไงให้ทัน
ฝ่ายเภสัชกรรม รพ.รามาธิบดี ให้สัญญาณเตือนไว้ว่า ฉลากที่ไม่มีผู้ผลิต เลขที่ผลิต หรือวันที่ผลิต และสินค้าที่ไม่มีฉลากภาษาไทยเป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยง ให้ตรวจเลขที่ใบรับแจ้ง 10 หลักด้วย THE STANDARD เตือนต่อว่ามีการปลอมฉลาก ดูฉลากอย่างเดียวจึงไม่พอ ให้ค้นเลขในระบบของ อย. ตามขั้นตอนใน เลขจดแจ้งเครื่องสำอาง ตรวจสอบยังไง
สินค้าที่ตรวจเจอเลขแต่ชื่อไม่ตรง หรือโฆษณาว่าขาวไวเกินจริง ก็ควรถอยออกมา วิธีเดียวที่ THE STANDARD ว่าดีที่สุดคือเลือกซื้อจากแหล่งจำหน่ายที่น่าเชื่อถือและตรวจสอบได้
ถ้าใช้ไปแล้วเริ่มมีอาการ
ฝ่ายเภสัชกรรม รพ.รามาธิบดี แนะนำให้หยุดใช้ผลิตภัณฑ์และปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือโรงพยาบาล และให้โทรสายด่วน อย. 1556 หากต้องการแจ้งผลิตภัณฑ์ไม่ได้มาตรฐานหรืออันตราย (หมายเลขนี้ตามที่หน้าของรามาธิบดีระบุ) ถ้าใช้แล้วผื่นแดงคันทันที ดูขั้นตอนเบื้องต้นใน แพ้ครีม ผื่นแดงคันหลังทาหน้า ต้องทำอย่างไรทันที แล้วไปพบแพทย์ผิวหนังเพื่อประเมินอาการจริง
อย่าซื้อครีมตัวใหม่มาแก้ปัญหาที่เกิดจากครีมตัวเก่า เพราะจะแยกไม่ได้ว่าอาการมาจากตัวไหน สำหรับคนที่ใช้ครีมรักแร้ขาวหรือสินค้าเฉพาะจุดซึ่งโฆษณาแรง ดู ครีมทารักแร้ขาว ยี่ห้อไหนดี และถ้าอยากให้ผิวสว่างขึ้นแบบไม่เสี่ยง อ่านที่ ทำยังไงให้ผิวขาวขึ้น แบบปลอดภัย

เช็กลิสต์ก่อนซื้อครีมหน้าใสเร็ว
- มีเลขที่ใบรับจดแจ้ง 10 หรือ 13 หลัก และค้นเจอในระบบของ อย.
- ฉลากภาษาไทยครบ มีผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า เลขที่ผลิต และวันที่ผลิต
- ไม่ได้โฆษณาว่ารักษาโรค ขาวใน 7 วัน หรือหายขาด
- ถ้าอ้างกลูตาไธโอนหรือกรดทราเนซามิกว่าทำให้ขาว ให้ถอยออกมา
- ใช้แล้วผิวแดง แสบ บางลง หรือคล้ำ ให้หยุดใช้ทันทีและพบแพทย์หรือเภสัชกร
คำถามที่พบบ่อย
ไฮโดรควิโนนมีในยารักษาฝ้า แล้วทำไมห้ามใช้ในเครื่องสำอาง
บทความของ THE STANDARD และฝ่ายเภสัชกรรม รพ.รามาธิบดี ระบุตรงกันว่า อย. อนุญาตให้ใช้ไฮโดรควิโนนไม่เกิน 2% เพื่อรักษาฝ้า แต่ห้ามใส่ในเครื่องสำอางที่วางขายทั่วไป ฝ่ายเภสัชกรรมอธิบายว่าเหตุผลหนึ่งคือผู้ผลิตมักใช้ความเข้มข้นสูง ยาที่มีสารนี้จึงต้องผ่านการสั่งหรือแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกร
ครีมที่มีเลขจดแจ้ง แปลว่าไม่มีสารห้ามใช้ใช่ไหม
ไม่แปลอย่างนั้น หน้าอินโฟกราฟิกของ อย. ระบุว่าเลขที่ถูกต้องบอกได้เพียงว่าผลิตภัณฑ์ถูกแจ้งตามกฎหมาย เลขจดแจ้งกับการปลอมฉลากจึงต้องดูควบคู่กัน และ THE STANDARD เตือนว่าดูฉลากอย่างเดียวอาจไม่พอเพราะมีการปลอมฉลาก ควรตรวจเลขในระบบของ อย. แล้วเลือกซื้อจากแหล่งที่ตรวจสอบได้
แหล่งอ้างอิง
- ระวังดับ !!! เพราะอันตรายจากผลิตภัณฑ์โฆษณาผิวขาว | กองพัฒนาศักยภาพผู้บริโภค สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
- อันตรายจากสารต้องห้ามในเครื่องสำอาง | ฝ่ายเภสัชกรรม คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
- ระวังฉลาก อย. ปลอม! รู้เท่าทัน 4 สารอันตรายที่ อย. ห้ามใช้ในเครื่องสำอาง | THE STANDARD





