ปากคล้ำ แก้ยังไง แยกสาเหตุก่อนลงมือ ตั้งแต่แดดจนถึงบุหรี่

ก่อนจะซื้อสครับหรือเซรั่มทาปาก ให้ตอบคำถามเดียวก่อนว่า ปากคุณเข้มขึ้นเมื่อไหร่ ถ้าสีนี้เป็นมาตั้งแต่เด็กและสม่ำเสมอทั้งปาก ไม่มีสิ่งผิดปกติให้แก้ แต่ถ้าสีเข้มขึ้นในช่วงไม่กี่ปีหรือไม่กี่เดือนที่ผ่านมา ต้นเหตุมักเป็นแดด บุหรี่ การระคายเคืองซ้ำๆ หรือยาบางชนิด ซึ่งจัดการได้ที่ต้นทาง หน้านี้เรียงจากการแยกสาเหตุไปจนถึงวิธีดูแล สิ่งที่ไม่ควรทา และสัญญาณที่ต้องไปหาหมอ

แยกให้ออกก่อน: สีพื้นฐาน หรือสีที่เปลี่ยนไป

ริมฝีปากไม่มีชั้นผิวหนังกำพร้าหนาเหมือนส่วนอื่น สีที่เห็นคือเลือดฝอยใต้ผิวผสมกับเม็ดสีเมลานิน คนที่มีเม็ดสีผิวมากโดยธรรมชาติจึงมีปากเข้มกว่าเป็นเรื่องปกติ ตารางนี้ช่วยแยกอย่างคร่าวๆ ก่อนตัดสินใจทำอะไร

ลักษณะที่เห็น	น่าจะเป็นแบบไหน	ทำอะไรได้
สีเข้มสม่ำเสมอทั้งปาก เป็นมานานตั้งแต่เด็ก	สีพื้นฐานตามพันธุกรรม	ไม่ต้องแก้ ใช้ทินท์ปรับโทนชั่วคราวได้
เข้มขึ้นช้าๆ ทั้งปากในหลายปี คนเดินแดดบ่อย	แดดกระตุ้นเม็ดสี	ใช้บาล์ม SPF 30 ขึ้นไป ทาซ้ำ
เข้มเป็นปื้นด้านในปากหรือเหงือก สูบบุหรี่	เม็ดสีจากบุหรี่ (smoker's melanosis)	หยุดบุหรี่ ใช้เวลานานกว่าจะจาง
คล้ำพร้อมแห้งลอก แสบ บวม หลังเปลี่ยนลิปหรือยาสีฟัน	ระคายหรือแพ้แล้วเกิดรอยคล้ำตาม	หยุดตัวกระตุ้น แล้วใช้ปิโตรเลียมเจลลี
คล้ำหลังตั้งครรภ์หรือเริ่มยาใหม่	ฮอร์โมนหรือผลข้างเคียงยา	ปรึกษาแพทย์เรื่องยา อย่าหยุดเอง
เป็นปื้นเดียว นูน ขอบไม่เรียบ หรือเลือดออก	ต้องให้แพทย์ตรวจ	ไปพบแพทย์ผิวหนังเร็วที่สุด

ถ้าไม่แน่ใจ ให้เทียบรูปถ่ายเมื่อ 2 ถึง 3 ปีก่อนกับวันนี้ในแสงเดียวกัน ภาพจะบอกได้ว่าปากเปลี่ยนจริงหรือแค่รู้สึกว่าคล้ำเพราะเริ่มสังเกต

สาเหตุที่พบบ่อย และสิ่งที่แต่ละข้อบอกเรา

แดด

รังสียูวีกระตุ้นให้ผิวสร้างเมลานิน Medical News Today ระบุว่าแสงแดดทำให้ปากคล้ำได้ และริมฝีปากไม่มีต่อมเหงื่อหรือขนช่วยป้องกัน สัญญาณคือปากเข้มขึ้นช้าๆ โดยเฉพาะริมฝีปากล่างที่รับแสงมากกว่า คนที่ขับรถหรือเดินกลางแจ้งบ่อยแต่ทากันแดดหน้าเท่านั้นมักลืมปาก

บุหรี่

งานวิจัยในวารสาร Dental Research Journal ที่เปรียบเทียบผู้สูบและไม่สูบ ระบุว่านิโคตินและเบนโซไพรีนในควันบุหรี่กระตุ้นการสร้างเมลานินของเมลาโนไซต์ ผลคือปื้นสีน้ำตาลเข้มที่ริมฝีปากและเหงือก ผู้ที่เลิกสูบมักเห็นสีจางลงช้าๆ แต่เวลาที่ใช้ต่างกันมากในแต่ละคน งานวิจัยนี้ยังพบว่าคนที่ไม่สูบก็มีปากเข้มได้ จากสีผิวตามเชื้อชาติ ไม่ควรเหมารวมว่าปากคล้ำทุกคนเกิดจากบุหรี่

การระคายเคืองซ้ำๆ

เลียปาก ลอกขุยด้วยฟัน ใช้ลิปที่มีน้ำหอมหรือเมนทอล ขัดสครับทุกวัน ทั้งหมดนี้ทำให้ผิวอักเสบเล็กๆ ซ้ำ และผิวที่เคยอักเสบมักทิ้งรอยคล้ำ (post-inflammatory hyperpigmentation) ที่สะสมทีละน้อย American Academy of Dermatology ระบุว่าการเลียปากทำให้ปากแห้งกว่าเดิม และควรเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ทำให้ปากแสบหรือซ่า

ยา ฮอร์โมน และวิตามิน

Medical News Today รายงานว่าบางตัวยา เช่น ยาต้านมาเลเรียและยาปฏิชีวนะมิโนไซคลีน อาจทำให้เกิดรอยคล้ำ ภาวะขาดวิตามินบี 12 หรือโฟเลต และโรคบางอย่าง เช่น โรคแอดดิสัน ก็ทำให้ปากเข้มขึ้นได้ ส่วนการตั้งครรภ์ทำให้เกิดปื้นเข้มที่มักจางหลังคลอด ถ้าปากคล้ำขึ้นหลังเริ่มยาใหม่ ให้บอกแพทย์ผู้สั่งยา อย่าหยุดยาเอง

สิ่งที่ทำเองได้ที่บ้าน ตามลำดับที่ได้ผลมากไปน้อย

1. หยุดตัวกระตุ้น เลิกเลียหรือกัดปาก เปลี่ยนลิปที่แสบ ถ้าสูบบุหรี่ ลดหรือเลิก ขั้นนี้ฟรีและเป็นขั้นที่ได้ผลที่สุด
2. ทาลิปบาล์ม SPF 30 ขึ้นไปทุกวัน และทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง เลือกสูตรที่มีซิงค์หรือไทเทเนียมออกไซด์ ดูตัวเลือกใน ลิปบาล์ม ยี่ห้อไหนดี
3. ทาปิโตรเลียมเจลลีหนาๆ ก่อนนอน เพื่อให้ผิวปากซ่อมตัวเอง ปากที่ไม่แห้งจะไม่ลอก และไม่ต้องถู
4. ถ้าต้องกำจัดขุยจริงๆ ใช้ผ้าเนื้อนุ่มชุบน้ำอุ่นกดเบาๆ หลังทาบาล์มหนา 5 ถึง 10 นาที แล้วปล่อยให้ขุยหลุดเอง อย่าสครับ
5. ถ่ายรูปเทียบทุก 4 สัปดาห์ในแสงเดียวกัน ถ้าสาเหตุคือแดดหรือการระคาย ปกติควรเห็นความต่างภายใน 2 ถึง 3 เดือนของการดูแลสม่ำเสมอ ถ้าไม่เห็นเลยหลังสามเดือน ควรให้แพทย์ดู

คำแนะนำช่วงเวลาข้อห้านี้เป็นกรอบที่เราใช้ติดตามผล ไม่ใช่ระยะเวลาที่รับรองได้ เพราะแต่ละสาเหตุจางไม่เท่ากัน

ของที่ขายว่าทำให้ปากชมพู แต่ควรระวัง

• ครีมหรือเซรั่มฟอกสีปากที่ไม่มีเลขจดแจ้ง ตามข้อมูลของ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) การสุ่มตรวจครีมที่ขายออนไลน์เคยพบสารปรอท สเตียรอยด์ ไฮโดรควิโนน และกรดเรทิโนอิกในผลิตภัณฑ์ที่ไม่จดแจ้ง ปากเป็นจุดที่กลืนผลิตภัณฑ์เข้าไปได้ ยิ่งไม่ควรเสี่ยง
• มะนาว มะขาม และกรดเข้มข้นที่ทาเอง ผิวปากบางเกินไปที่จะรับกรด ผลคือแสบ ลอก และอาจเกิดรอยคล้ำตามหลังการอักเสบ
• สครับน้ำตาลหรือเกลือขัดทุกวัน ขัดไม่ช่วยให้สีจาง ถ้าขัดแรงจนระคายจะเพิ่มโอกาสคล้ำ
• ครีมทาฝ้าหรือครีมหน้าขาวที่ไม่ได้ระบุว่าใช้กับปากได้ ส่วนผสมบางชนิดเหมาะกับหน้า แต่ไม่ควรกลืนหรือใช้บนเยื่อบุ
• ผลิตภัณฑ์ที่สัญญาผลใน 3 ถึง 7 วัน เม็ดสีไม่เปลี่ยนเร็วขนาดนั้น ถ้าสีเปลี่ยนจริงในไม่กี่วัน แสดงว่าเป็นสีที่ตกแต่งผสมไว้ ไม่ใช่การลดเม็ดสี

ถ้าอยากรู้วิธีจัดการรอยคล้ำบนผิวส่วนอื่นที่ใช้หลักการคล้ายกัน ลองดู วิธีทำให้รอยดำจางลง และ ผิวขาวใสอย่างปลอดภัย ซึ่งอธิบายสารที่ใช้กับผิวหน้าและลำดับการเลือก แต่ข้อมูลเหล่านั้นไม่ได้แปลว่าใช้กับริมฝีปากได้

ตัวอย่างการติดตามผล 12 สัปดาห์

ถ่ายรูปปากสามมุม (หน้าตรง ซ้าย ขวา) ในแสงหน้าต่างตอนเช้า ก่อนเริ่ม แล้วถ่ายซ้ำในที่เดิมทุก 4 สัปดาห์ สัปดาห์ที่ 1 ถึง 4 ควรเห็นปากนุ่มขึ้นและลอกน้อยลง ซึ่งยังไม่ใช่สีที่จางลง สัปดาห์ที่ 5 ถึง 8 เทียบสีขอบปากกับกลางปาก ถ้าสาเหตุคือการระคายเคือง ความเข้มมักเริ่มลดลงตอนนี้ สัปดาห์ที่ 9 ถึง 12 ถ้ายังไม่เห็นความต่างเลย แปลว่าสีส่วนใหญ่เป็นเม็ดสีพื้นฐาน หรือสาเหตุยังไม่ถูกหยุด ซึ่งเป็นจังหวะที่ควรปรึกษาแพทย์มากกว่าซื้อผลิตภัณฑ์ใหม่

ตัวเลือกจากคลินิก ควรคุยเรื่องอะไรกับแพทย์

ถ้าดูแลเองครบหลายเดือนแล้วสีไม่ดีขึ้น หรือสีปากพื้นฐานเข้มและอยากเปลี่ยน มีหัตถการให้เลือกหลายแบบ เช่น เลเซอร์ลดเม็ดสี การลอกผิวด้วยสารเคมีระดับอ่อน หรือสักสีปาก ทั้งหมดต้องทำโดยแพทย์ที่ตรวจสอบสถานพยาบาลได้ ผลต่างกันไปตามสีผิวและสาเหตุ จึงไม่มีตัวเลขที่รับรองได้ว่าจะจางกี่เปอร์เซ็นต์

คำถามที่ควรถามก่อนตัดสินใจ

• สาเหตุของสีปากเป็นอะไร จำเป็นต้องตรวจเพิ่มไหม
• ถ้าเป็นบุหรี่หรือแดด หัตถการจะได้ผลไม่นานหากยังไม่หยุดสาเหตุ ใช่ไหม
• มีโอกาสที่ปากจะคล้ำกว่าเดิมหรือเกิดแผลเป็นหรือไม่ และมีวิธีรับมือหรือไม่
• ต้องหยุดยาหรือเครื่องสำอางอะไรก่อน และต้องดูแลอย่างไรหลังทำ

เรื่องเลเซอร์ผิวหน้าโดยทั่วไปอ่านได้ที่ เลเซอร์หน้ามีกี่แบบ แต่ริมฝีปากเป็นเยื่อบางที่ต้องใช้ดุลยพินิจเฉพาะ ไม่ควรเอาเกณฑ์ผิวหน้ามาใช้ตรงๆ

ระหว่างรอ: ปรับสีปากด้วยเมคอัพ

เมคอัพช่วยให้ปากดูเรียบขึ้นได้ทันทีโดยไม่ต้องรอ

ขั้น	ทำอย่างไร	เหตุผล
1	ทาบาล์มบางๆ รอ 5 นาที ซับแห้ง	ให้ผิวปากเรียบก่อนลงสี
2	เกลี่ยคอนซีลเลอร์เนื้อบางที่ใกล้สีผิวเล็กน้อยทั่วปาก	ลดความต่างของสีใต้ลิป ไม่ต้องให้ขาวนวล
3	ลงทินท์หรือลิปเฉดส้มอิฐ แดงเบอร์รี น้ำตาลแดง สองชั้นบางๆ	เฉดอุ่นกลืนกับสีปากเข้ม พาสเทลจะดูหม่นหรือสีเพี้ยน
4	ซับทิชชู แล้วทาซ้ำเฉพาะกลางปาก	ไม่ให้เป็นแผ่นหนาและติดร่องปาก

เลือกเฉดที่เหมาะกับสีปากตัวเองได้จากตารางใน ลิปทินท์ ยี่ห้อไหนดี และดูวิธีวางลำดับเมคอัพทั้งหน้าใน ลำดับการแต่งหน้า

ถ้าปากคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...

สถานการณ์	เริ่มที่
ปากเข้มเป็นพื้นฐานตั้งแต่เด็ก	ยอมรับสีเดิม เลือกทินท์เฉดอุ่น
ปากเข้มขึ้นเพราะแดด ไม่เคยทากันแดดปาก	บาล์ม SPF 30 ขึ้นไปทุกวัน ทาซ้ำ
ปากเข้มพร้อมปากลอกและแสบ	หยุดลิปทุกอย่าง 1 ถึง 2 สัปดาห์ ใช้เจลลีล้วน
สูบบุหรี่ และมีปื้นด้านในปาก	ลดหรือเลิกบุหรี่ ปรึกษาแพทย์ถ้ากังวล
มีปื้นใหม่ นูน ขอบไม่เรียบ เลือดออก	พบแพทย์ผิวหนังเร็วที่สุด

ใช้ขั้นเริ่มต้นอย่างเดียวให้ครบ 3 เดือนก่อนประเมิน อย่าเปลี่ยนวิธีทุกสัปดาห์ เพราะแยกไม่ออกว่าอะไรได้ผล และถ้าใช้ลิปบาล์มกันแดดทุกวันจนเป็นนิสัยแล้ว สีปากจะไม่เข้มขึ้นจากแดดซ้ำ ซึ่งเป็นผลที่เห็นได้ชัดกว่าการหาผลิตภัณฑ์ใหม่มาทาทับ