ประเด็นสำคัญ
- ระยะที่กฎหมายกำหนดวัดจากแนวเขตที่ดิน ไม่ได้วัดจากตัวรั้ว ผนังบ้านสูงไม่เกิน 9 เมตรที่มีหน้าต่าง ประตู ช่องลม หรือระเบียง ต้องห่างเขตที่ดินอย่างน้อย 2 เมตร
- ผนังที่ใกล้เขตกว่าเกณฑ์ต้องห่างอย่างน้อย 50 เซนติเมตร ถ้าสร้างชิดเขตได้ต้องเป็นผนังทึบ มีผนังทึบสูง 1.80 เมตรเหนือดาดฟ้าด้านนั้น และมีหนังสือยินยอมจากเจ้าของที่ดินข้างเคียง
- ถนนสาธารณะกว้างไม่ถึง 6 เมตร ต้องร่นแนวอาคารห่างจากกึ่งกลางถนนอย่างน้อย 3 เมตร ส่วนอาคารสูงเกิน 2 ชั้นหรือ 8 เมตร ใช้เกณฑ์ที่เข้มกว่าตามความกว้างถนน
- ตัวเลขมาจากกฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (ลงวันที่ 28 กรกฎาคม 2543) และหน้าสรุปของกรมโยธาธิการและผังเมือง ท้องถิ่นหรือผังเมืองอาจมีข้อกำหนดเพิ่ม ให้ถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลก่อนออกแบบ
คำตอบสั้น ๆ คือ ผนังบ้านสูงไม่เกิน 9 เมตรที่มีหน้าต่าง ประตู ช่องระบายอากาศ ช่องแสง หรือระเบียง ต้องอยู่ห่างแนวเขตที่ดินอย่างน้อย 2 เมตร ถ้าบ้านสูงเกิน 9 เมตรแต่ไม่ถึง 23 เมตร ระยะนี้เป็น 3 เมตร และผนังที่ใกล้เขตกว่าเกณฑ์ ต้องไม่ใกล้กว่า 50 เซนติเมตร เว้นแต่สร้างชิดเขตโดยทำตามเงื่อนไขพิเศษ ระยะนี้วัดจากเขตที่ดิน รั้วที่ก่อไว้อาจไม่ตรงกับแนวเขตจริง
ตัวเลขทั้งหมดมาจากกฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ลงวันที่ 28 กรกฎาคม 2543 ซึ่งผู้เขียนเปิดอ่านจากสำเนาฉบับสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาที่มีผู้เผยแพร่ไว้ และตรวจเทียบกับหน้าสรุประยะร่นอาคารของกรมโยธาธิการและผังเมือง ตรวจเมื่อ 20 พฤศจิกายน 2569 หน้าของกรมโยธาธิการฯ ไม่อ้างเลขข้อของกฎหมายและมีลิขสิทธิ์ปี 2566 ส่วนสำเนากฎกระทรวงมาจากเว็บไซต์ภายนอก จึงควรตรวจกับราชกิจจานุเบกษาหรือสำนักงานเขต หรือเทศบาลก่อนยื่นแบบ เพราะกฎกระทรวงอาจถูกแก้ไขภายหลัง ข้อที่ผู้เขียนทราบว่าถูกแก้คือข้อ 48 เรื่องระยะระหว่างอาคารในที่ดินเดียวกัน (แก้โดยฉบับที่ 61 พ.ศ. 2550) บทความนี้จึงใช้ตัวเลขข้อนั้นจากหน้าของกรมโยธาธิการฯ

ระยะห่างจากเขตที่ดินข้างเคียง
เกณฑ์เรื่องนี้อยู่ในข้อ 50 ของกฎกระทรวง ใช้กับผนังที่มีหน้าต่าง ประตู ช่องระบายอากาศ ช่องแสง หรือระเบียงของอาคาร
- อาคารสูงไม่เกิน 9 เมตร ผนังหรือระเบียงต้องห่างเขตที่ดินอย่างน้อย 2 เมตร ตัวเลขนี้ตรงกับที่หน้าสรุปของกรมโยธาธิการฯ ระบุ
- อาคารสูงเกิน 9 เมตรแต่ไม่ถึง 23 เมตร ต้องห่างอย่างน้อย 3 เมตร
- ผนังที่อยู่ใกล้เขตกว่าเกณฑ์ข้างต้น ต้องห่างเขตไม่น้อยกว่า 50 เซนติเมตร
กรณีสร้างชิดเขตที่ดิน กฎกระทรวงเปิดทางให้เมื่อผนังด้านนั้นเป็นผนังทึบ ดาดฟ้าด้านนั้นมีผนังทึบสูงจากดาดฟ้าไม่น้อยกว่า 1.80 เมตร และมีหนังสือยินยอมจากเจ้าของที่ดินข้างเคียง หน้าสรุปของกรมโยธาธิการฯ ระบุเพิ่มว่าอาคารสูงเกิน 9 เมตรจะสร้างชิดเขตได้เมื่อสูงไม่เกิน 15 เมตรเท่านั้น
คำว่า "ผนังทึบ" ในทางปฏิบัติคือผนังที่ไม่มีช่องเปิดเลย ผนังที่ทำช่องลมหรือบล็อกแก้วหรือติดแอร์คอนเดนเซอร์ที่ต้องเจาะผนัง ควรถามสำนักงานเขตว่านับเป็นผนังทึบหรือไม่ก่อนออกแบบ ผู้เขียนไม่พบนิยามของกรณีเหล่านี้ในเอกสารที่เปิดอ่าน
ระยะจากถนนสาธารณะ
ข้อ 41 ของกฎกระทรวงแยกตามความกว้างถนนและความสูงของอาคาร
- ถนนสาธารณะกว้างไม่ถึง 6 เมตร ให้ร่นแนวอาคารห่างจากกึ่งกลางถนนอย่างน้อย 3 เมตร
- อาคารสูงเกิน 2 ชั้นหรือเกิน 8 เมตร (รวมห้องแถว ตึกแถว บ้านแถว อาคารพาณิชย์ โรงงาน และอื่น ๆ ตามข้อ) ใกล้ถนนกว้างไม่ถึง 10 เมตร ร่นห่างจากกึ่งกลางถนนอย่างน้อย 6 เมตรตามที่หน้าสรุปของกรมโยธาธิการฯ ระบุ
- ถนนกว้าง 10 ถึง 20 เมตร ร่นห่างจากเขตถนนอย่างน้อย 1 ใน 10 ของความกว้างถนน
- ถนนกว้างเกิน 20 เมตร ร่นห่างจากเขตถนนอย่างน้อย 2 เมตร
หน้าของกรมโยธาธิการฯ เขียนวิธีวัด 3 เมตรสำหรับถนนแคบไว้ไม่ตรงกันในสองบรรทัด ตัวกฎกระทรวงข้อ 41 ระบุชัดว่าวัดจากกึ่งกลางถนน จึงใช้ตามตัวกฎกระทรวง ที่ดินที่ติดซอยแคบต้องคำนวณจากกึ่งกลางถนนก่อน จะรู้ว่ารั้วหรือตัวบ้านจริงเหลือที่เท่าไร
ระยะอื่นที่มักถูกถามด้วย
| กรณี | เกณฑ์ที่เปิดอ่าน | ที่มา |
|---|---|---|
| อาคารในที่ดินเจ้าของเดียวกัน สูงไม่เกิน 9 เมตรทั้งสองหลัง ผนังมีช่องเปิด | ห่างกันอย่างน้อย 4 เมตร | หน้าสรุปกรมโยธาธิการฯ (ข้อ 48 ที่แก้ไข) |
| อาคารสูงเกิน 9 เมตรไม่ถึง 23 เมตรทั้งสองหลัง ผนังมีช่องเปิด | ห่างกันอย่างน้อย 6 เมตร | หน้าสรุปกรมโยธาธิการฯ |
| แหล่งน้ำสาธารณะกว้างไม่ถึง 10 เมตร | ร่นห่างเขตแหล่งน้ำอย่างน้อย 3 เมตร | ข้อ 42 |
| แหล่งน้ำสาธารณะกว้าง 10 เมตรขึ้นไป | ร่นอย่างน้อย 6 เมตร | ข้อ 42 |
| บึง ทะเลสาบ หรือทะเล | ร่นอย่างน้อย 12 เมตร | ข้อ 42 |
| รั้วหรือกำแพงที่ติดหรือห่างถนนสาธารณะน้อยกว่าความสูงรั้ว | สูงไม่เกิน 3 เมตรจากระดับทางเท้าหรือถนน | ข้อ 47 |
ข้อ 42 ระบุว่ารั้วและท่อระบายน้ำไม่ต้องร่นแนวอาคารจากแหล่งน้ำ ตัวรั้วจึงอยู่นอกเกณฑ์ร่นของแหล่งน้ำ ส่วนรั้วที่ติดถนนสาธารณะ ข้อ 5 กำหนดให้รั้วหรือกำแพงที่มุมถนนกว้างตั้งแต่ 3 เมตรขึ้นไปและมุมหักน้อยกว่า 135 องศา ต้องปาดมุม โดยส่วนที่ปาดมีระยะไม่น้อยกว่า 4 เมตร ค่าก่อรั้วอ่านต่อที่ ราคาสร้างรั้วบ้าน
ตัวอย่างการคำนวณ (ตัวอย่างสมมติ)
สมมติที่ดินกว้าง 15 เมตร จะสร้างบ้านชั้นเดียว สูง 5 เมตร มีหน้าต่างทั้งสองข้าง แนวเขตข้างทั้งสองฝั่งต้องเว้นอย่างน้อยฝั่งละ 2 เมตร ส่วนที่ผนังมีช่องเปิดเหลือความกว้างสร้างได้ไม่เกิน 11 เมตร (15 ลบ 2 ลบ 2) ถ้าฝั่งหนึ่งเพื่อนบ้านยินยอมเป็นหนังสือ และออกแบบผนังด้านนั้นเป็นผนังทึบพร้อมผนังสูง 1.80 เมตรเหนือดาดฟ้า จึงจะชิดเขตได้ แต่หลังคาบ้านทรงจั่วทั่วไปไม่มีดาดฟ้า ผู้ออกแบบต้องตีความว่าเกณฑ์ผนังเหนือดาดฟ้าใช้กับแบบนั้นอย่างไร ให้ถามเจ้าหน้าที่ตรวจแบบ ตัวอย่างนี้เป็นเพียงการนับระยะ ไม่ใช่การรับรองว่าแบบผ่านการขออนุญาต

ก่อนวางผังบ้านควรถามช่างหรือเจ้าหน้าที่
ระยะร่นเป็นเรื่องที่แก้ทีหลังไม่ได้ง่าย เพราะบ้านที่สร้างเลยเขตหรือผิดแบบอาจต้องรื้อหรือแก้ไข การแจ้งและขออนุญาตก่อสร้างหรือต่อเติมตามกฎหมายควบคุมอาคารอ่านได้ใน ต่อเติมบ้านต้องขออนุญาตไหม งานเตรียมสร้างบ้านเองอยู่ใน สร้างบ้านเองต้องเตรียมอะไร และการเลือกผู้รับเหมาที่ตรวจแบบก่อนลงมืออยู่ใน เลือกผู้รับเหมาสร้างบ้าน
- ขอรูปแผนที่ในโฉนดและให้ช่างรังวัดวางหมุดเขตก่อนตั้งผัง
- บอกสถาปนิกหรือวิศวกรว่าผนังด้านไหนมีหน้าต่าง ประตู ช่องลม หรือระเบียง เพราะระยะ 2 เมตรใช้กับผนังเหล่านี้
- วัดความกว้างถนนหน้าที่ดิน และถามสำนักงานเขตหรือเทศบาลว่าถนนสายนั้นถือเป็นถนนสาธารณะกว้างเท่าไร
- ถามว่าพื้นที่นั้นมีข้อบัญญัติท้องถิ่นหรือผังเมืองที่กำหนดระยะเพิ่มหรือไม่ เพราะหน้าสรุปที่เปิดอ่านไม่ได้ครอบคลุมทุกท้องที่
- ถ้าตั้งใจสร้างชิดเขต ขอหนังสือยินยอมจากเจ้าของที่ดินข้างเคียงเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเริ่มงาน
- ฐานรากใกล้แนวเขตมีเรื่องที่ต้องระวังเพิ่ม ดูภาพรวมที่ ฐานรากบ้าน
คำถามที่พบบ่อย
สร้างบ้านชิดรั้วเพื่อนบ้านได้ไหม
ได้ในกรณีที่กฎกระทรวงเปิดทาง คือผนังด้านนั้นต้องเป็นผนังทึบ ไม่มีหน้าต่างหรือช่องเปิด มีผนังทึบสูงอย่างน้อย 1.80 เมตรเหนือดาดฟ้าด้านนั้น และต้องมีหนังสือยินยอมจากเจ้าของที่ดินข้างเคียง ตามข้อ 50 ของกฎกระทรวง ฉบับที่ 55
ระยะร่นอาคารวัดจากรั้วหรือจากเขตที่ดิน
ข้อ 50 ของกฎกระทรวงวัดระยะผนังบ้านจากแนวเขตที่ดิน ซึ่งอาจไม่ตรงกับตำแหน่งรั้วที่ก่อไว้จริง ควรใช้หมุดเขตหรือรูปแผนที่ในโฉนดและให้ช่างรังวัดยืนยันก่อนวางผัง
ต่อเติมบ้านต้องเว้นระยะเหมือนสร้างใหม่ไหม
กฎกระทรวงข้อ 41 ถึง 50 พูดถึงการก่อสร้างหรือดัดแปลงอาคาร ดังนั้นส่วนต่อเติมที่ยื่นออกไปใกล้เขตที่ดินหรือถนนก็ต้องตรวจเกณฑ์เดียวกัน และต้องดูเรื่องขออนุญาตแยกต่างหาก
แหล่งอ้างอิง
- กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 (สำเนาฉบับสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา) | สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (สำเนาเผยแพร่ที่ data.yotathai.org)
- ระยะร่นอาคาร (Setback) | กรมโยธาธิการและผังเมือง





