ไม้ขึ้นรา แก้ยังไง แยกราผิว คราบลึก และไม้ผุให้ออก

ไม้ขึ้นราแก้ได้ในสามขั้น ขั้นแรกหยุดความชื้นที่เป็นต้นเหตุ ขั้นที่สองทำความสะอาดราที่ผิวด้วยน้ำผสมผงซักฟอกหรือน้ำยาล้างจาน แล้วทำให้ไม้แห้งสนิท ขั้นที่สามขัดคราบที่ยังเหลือและเคลือบผิวใหม่ ถ้าเนื้อไม้นิ่ม ยุบเมื่อกด หรือแตกเป็นก้อน แปลว่าเป็นไม้ผุ ต้องตัดเปลี่ยน

ข้อสำคัญที่สุดคือ ราบนไม้เป็นอาการ ไม่ใช่ต้นเหตุ ถ้าเช็ดราออกแต่ตู้ยังวางชิดผนังที่ชื้น หรือห้องยังปิดทึบทั้งวัน ราจะกลับมาในไม่กี่สัปดาห์

สามอย่างที่ดูเหมือนกัน แต่ไม่เหมือนกัน

หนังสือ Wood Handbook บท Biodeterioration of Wood ของกรมป่าไม้สหรัฐฯ (USDA Forest Service) แยกเชื้อที่ทำให้ไม้เปลี่ยนสีหรือเสียหายออกเป็นกลุ่ม แต่ละกลุ่มมีผลต่อไม้ไม่เท่ากัน

ชนิด	หน้าตา	อยู่ลึกแค่ไหน	ผลต่อเนื้อไม้
ราผิว (mold)	ขุยหรือผงฟู สีตั้งแต่ขาว เขียว เหลือง ถึงดำ	ส่วนใหญ่อยู่ที่ผิว	ความแข็งแรงลดน้อยมาก แต่ไม้ดูดซับมากขึ้น
คราบสีจากเชื้อ (stain)	จุดหรือแถบสีน้ำเงินเทาถึงดำในเนื้อ	ลึกเข้าไปในเนื้อไม้	ความแข็งแรงลดน้อย แต่เช็ดไม่ออก
ราที่ทำให้ไม้ผุ (decay)	เนื้อไม้นิ่ม ยุบ แตกเป็นก้อน หรือเป็นเส้นใย	ทั้งเนื้อ	เนื้อไม้เสียจริง ต้องตัดออก

USDA ระบุว่ารากับคราบสีทำให้ความแข็งแรงของไม้ลดลงเพียงเล็กน้อย ส่วนใหญ่ที่ความเหนียว แต่ทำให้ไม้ดูดซับของเหลวมากขึ้น จนกาว สีย้อม หรือสีทาถูกดูดเข้าไปมากผิดปกติ นี่คือเหตุผลที่ไม้ที่เคยขึ้นราทาสีแล้วสีด่าง

อีกข้อที่ช่วยตัดสินใจคือ USDA ระบุว่าราผิวบนไม้เนื้ออ่อนมักแปรงหรือไสออกได้ แต่บนไม้เนื้อแข็งที่มีรูพรุนใหญ่อย่างไม้โอ๊ก คราบอาจลึกเกินกว่าจะไสออก ไม้ที่เสี้ยนหยาบและรูพรุนใหญ่จึงต้องยอมรับว่าคราบบางส่วนจะเหลืออยู่

ตรวจด้วยมือก่อนลงน้ำยา

1. ใช้ไขควงปลายแบนหรือปลายมีดกดลงตรงที่มีรา ถ้าแข็งเหมือนไม้ดีรอบๆ เป็นราผิวหรือคราบ
2. ถ้าปลายมีดจมลงง่าย เนื้อไม้นิ่ม หรือเสี้ยนหลุดเป็นท่อนสั้น เป็นไม้ผุ
3. เช็ดด้วยผ้าหมาด ถ้าราหลุดติดผ้า เป็นราผิว ถ้าสีไม่หลุดเลย เป็นคราบในเนื้อ
4. ดมกลิ่น กลิ่นอับชื้นแรงจากด้านในตู้หรือด้านหลัง แปลว่าความชื้นสะสมนาน ต้องตรวจผนังด้านหลังด้วย
5. ดูว่ามีทางเดินดินหรือรูเล็กๆ ร่วมด้วยไหม ถ้ามี อาจเป็นปลวกหรือมอดที่ตามมากับความชื้น

ไม้ที่ผุแล้วซ่อมด้วยการทำความสะอาดไม่ได้ ถ้าเป็นโครงบ้าน วงกบ หรือพื้น ให้ช่างตรวจขอบเขต ถ้าเป็นเฟอร์นิเจอร์ ส่วนที่ผุต้องตัดเปลี่ยน ดูวิธีประเมินงานซ่อมได้ที่ ซ่อมเฟอร์นิเจอร์ไม้

ก่อนเริ่ม ป้องกันตัวและประเมินขนาด

EPA ในหน้า Mold Cleanup in Your Home แนะนำว่า ถ้าพื้นที่ราไม่เกินราว 10 ตารางฟุต หรือประมาณหนึ่งตารางเมตร เจ้าของบ้านทำความสะอาดเองได้ ถ้าใหญ่กว่านั้น ควรอ่านแนวทางเพิ่มเติมหรือใช้บริการผู้เชี่ยวชาญ และถ้าความเสียหายมาจากน้ำเสีย หรือราอยู่ในระบบปรับอากาศ ก็ควรใช้ผู้เชี่ยวชาญเช่นกัน

อุปกรณ์ป้องกันตัวที่ EPA แนะนำสำหรับงานล้างรา คือ หน้ากากกรองอนุภาค ถุงมือยางยาวถึงกลางแขน และแว่นตาที่ไม่มีรูระบายอากาศ ฝุ่นราที่ฟุ้งเวลาแปรงเข้าตาและจมูกได้ง่าย

ขั้นตอนล้างราบนไม้

1. ยกชิ้นงานออกไปข้างนอกหรือในที่โล่งถ้าทำได้ ถ้าเป็นตู้ใหญ่ที่ย้ายไม่ได้ ให้เปิดหน้าต่างและปิดประตูห้องอื่น
2. ดูดฝุ่นหรือปัดราที่หลวมออกก่อนเบาๆ อย่าเป่าด้วยพัดลมหรือลมแรง
3. ขัดผิวด้วยแปรงขนนุ่มหรือฟองน้ำชุบน้ำผสมผงซักฟอก ตามที่ EPA แนะนำสำหรับพื้นผิวแข็ง
4. เช็ดซ้ำด้วยผ้าชุบน้ำเปล่าบิดหมาด
5. ทำให้แห้งสนิททันที ใช้พัดลมเป่าห่างๆ หรือผึ่งในที่ร่มที่ลมผ่าน
6. ทิ้งไว้อย่างน้อยหนึ่งถึงสองวัน แล้วกลับมาดูว่ามีคราบหรือขุยกลับมาไหม

ไม้ดิบที่ไม่ได้เคลือบดูดน้ำเร็ว ใช้ผ้าหมาดแทนการขัดด้วยน้ำมาก และทำให้แห้งทันที ส่วนไม้ที่เคลือบไว้แล้ว ถ้าราอยู่บนผิวเคลือบอย่างเดียว ขั้นนี้มักพอ

เมื่อเช็ดแล้วยังเหลือคราบ

คราบดำหรือเทาที่ยังเหลือหลังล้าง อยู่ในเนื้อไม้หรือใต้ผิวเคลือบที่สึก ทางเลือกขึ้นกับว่าคุณยอมรับรอยได้แค่ไหน

ทางเลือก	ทำอย่างไร	ได้ผลกับ
ปล่อยไว้ เคลือบปิด	ทำความสะอาด ทำให้แห้ง แล้วเคลือบใหม่	คราบจางที่ไม่รบกวนสายตา
ขัดผิวออก	ขัดด้วยกระดาษทรายจนคราบจาง แล้วเคลือบใหม่	ไม้จริงที่คราบตื้น
ทาสีทึบ	รองพื้นกันคราบ แล้วทาสี	ชิ้นที่ไม่ต้องโชว์ลายไม้
เปลี่ยนชิ้นส่วน	ตัดแผ่นที่เสียออก ใส่ชิ้นใหม่	ไม้แผ่นที่บวมหรือคราบลึกมาก

ก่อนทาสีหรือเคลือบใหม่ ต้องแน่ใจว่าไม่มีราเหลืออยู่และไม้แห้งสนิท EPA ระบุชัดว่าห้ามทาสีหรือยาแนวทับพื้นผิวที่ยังมีรา เพราะสีจะลอกและราจะขึ้นต่อใต้ชั้นสี ส่วน USDA บท Finishing of Wood อธิบายว่าราบนผิวสีและผิวเคลือบทำให้เกิดสีเทาหรือดำ และเส้นใยราเจาะผ่านชั้นเคลือบได้ การทาทับจึงไม่ได้ฆ่าราแต่ซ่อนไว้

การขัดไม้ที่เคยขึ้นราสร้างฝุ่นที่มีสปอร์ ทำนอกบ้าน สวมหน้ากาก และทำความสะอาดพื้นที่หลังขัด การเลือกเคลือบใหม่ดูได้ที่ แลกเกอร์และน้ำยาเคลือบไม้

ไม้แผ่นที่ขึ้นรา

ตู้และชั้นจากไม้ MDF หรือปาร์ติเคิลขึ้นราได้ทั้งที่ผิวเคลือบและที่ขอบ ถ้าราอยู่บนผิวเมลามีนหรือลามิเนต เช็ดออกได้ง่าย เพราะผิวไม่ดูดน้ำ แต่ถ้าราขึ้นที่ขอบที่ไม่ได้ปิด ด้านหลังตู้ หรือใต้ชั้น มักแปลว่าแผ่นดูดความชื้นเข้าไปแล้ว

EPA ระบุว่าวัสดุดูดซับที่ขึ้นราอาจต้องทิ้ง เพราะราเข้าไปในช่องว่างของวัสดุจนกำจัดหมดได้ยาก ไม้แผ่นที่ขอบบวม นิ่ม หรือแผ่นหลังตู้ที่เป็นแผ่นบางขึ้นราทั้งแผ่น ควรเปลี่ยนชิ้นนั้น แผ่นหลังตู้มักเปลี่ยนง่ายและราคาไม่สูง

ความต่างของไม้แผ่นแต่ละชนิดเมื่อเจอความชื้นมีอธิบายใน ไม้ MDF กับไม้ปาร์ติเคิล ต่างกันยังไง

หยุดความชื้น ไม่อย่างนั้นราจะกลับมา

USDA ระบุว่าการผุอย่างรุนแรงเกิดเมื่อความชื้นในเนื้อไม้สูงกว่าจุดอิ่มตัวของเส้นใย ราว 30 เปอร์เซ็นต์ และอากาศชื้นอย่างเดียวไม่ทำให้ไม้ผุ แต่พอให้ราบางชนิดขึ้นที่ผิวได้ ราบนเฟอร์นิเจอร์ในห้องจึงมักเป็นสัญญาณว่าห้องชื้นนานเกินไป ไม่ใช่ว่าไม้มีปัญหา

EPA ให้แนวทางคุมความชื้นในบ้านไว้ดังนี้

• ความชื้นสัมพัทธ์ในอาคารควรต่ำกว่า 60 เปอร์เซ็นต์ และดีที่สุดอยู่ระหว่าง 30 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์
• วัสดุหรือพื้นที่ที่เปียกควรทำให้แห้งภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง เพื่อกันราขึ้น
• ซ่อมจุดรั่วซึมให้เร็วที่สุด

สิ่งที่ทำได้ในบ้าน

1. วางตู้และชั้นห่างผนังเล็กน้อย โดยเฉพาะผนังด้านนอกที่โดนฝนหรือผนังห้องน้ำ
2. เปิดบานตู้เสื้อผ้าและตู้ใต้ซิงก์ให้อากาศถ่ายเทเป็นประจำ
3. ใช้เครื่องวัดความชื้นราคาไม่สูงวางในห้องที่สงสัย ดูค่าจริงในฤดูฝน
4. ห้องที่ปิดตลอดเวลาหรือไม่มีหน้าต่าง ใช้เครื่องลดความชื้นหรือเปิดแอร์โหมดลดความชื้นบ้าง
5. ไม่ตากผ้าในห้องที่มีเฟอร์นิเจอร์ไม้ เพราะเพิ่มความชื้นได้มาก

ถ้าราขึ้นบนผนังข้างตู้ด้วย ต้นเหตุมักอยู่ที่ผนัง ดูวิธีหาและแก้ต้นเหตุได้ใน ผนังชื้น ขึ้นรา

สมมติว่าตู้เสื้อผ้าขึ้นราเฉพาะแผ่นหลัง แต่ด้านหน้าปกติ ให้ยกตู้ออกแล้วแตะผนังด้านหลัง ถ้าผนังเย็นชื้นกว่าผนังด้านอื่น ปัญหาอยู่ที่ผนัง การย้ายตู้ออกห่างหรือย้ายไปผนังอื่นได้ผลกว่าการเช็ดราซ้ำ

ราในตู้เสื้อผ้าและของที่อยู่ข้างใน

เมื่อตู้ไม้ขึ้นรา เสื้อผ้า กระเป๋าหนัง และกล่องกระดาษในตู้มักโดนด้วย การล้างตู้อย่างเดียวโดยใส่ของเดิมกลับเข้าไป ทำให้สปอร์กลับเข้าตู้ใหม่ทันที

ลำดับที่ใช้คือ เอาของทั้งหมดออกจากตู้ก่อน แยกเป็นกลุ่มที่ซักได้ กลุ่มที่เช็ดได้ และกลุ่มที่ต้องทิ้ง เสื้อผ้าซักตามฉลากและตากให้แห้งสนิท กระเป๋าหนังเช็ดด้วยผ้าหมาดแล้วผึ่งในที่ร่ม กล่องกระดาษและของที่ทำจากกระดาษซึ่งขึ้นราเป็นวัสดุดูดซับ ซึ่งตามแนวทางของ EPA มักต้องทิ้ง จากนั้นล้างตู้ตามขั้นตอนด้านบน เปิดบานทิ้งไว้จนแห้งสนิท แล้วจึงใส่ของกลับ

เพื่อไม่ให้กลับมาอีก อย่าอัดเสื้อผ้าแน่นจนอากาศไม่ผ่าน เว้นช่องว่างระหว่างไม้แขวน ไม่เก็บเสื้อผ้าที่ยังชื้นเข้าตู้ และเปิดบานตู้ระบายอากาศเป็นระยะในฤดูฝน ถ้าเป็นตู้บิวท์อินติดผนังด้านนอกอาคาร ให้ตรวจผนังด้านหลังด้วย ข้อควรรู้ของตู้แบบนี้ดูได้ใน ตู้เสื้อผ้าบิวท์อิน

ไม้ใหม่และไม้ที่เก็บไว้

ไม้แปรรูปที่ซื้อมาเก็บไว้ทำงานก็ขึ้นราได้ USDA ระบุว่าในอากาศอุ่นและชื้น ไม้ที่ยังไม่แห้งเปลี่ยนสีจากเชื้อได้ภายใน 5 ถึง 6 วัน และแนะนำว่าไม้ที่ตากแห้งจนความชื้นไม่เกิน 20 เปอร์เซ็นต์และเก็บให้แห้ง มีระยะปลอดภัยเพียงพอ

ในทางปฏิบัติ

• วางไม้บนไม้รองให้พ้นพื้น และคั่นระหว่างแผ่นให้ลมผ่าน
• เก็บในที่มีหลังคาและลมผ่าน ไม่ห่อพลาสติกทึบ
• ไม้ที่เปียกฝนมา ให้ผึ่งให้แห้งก่อนเก็บรวมกับไม้อื่น
• ใช้ไม้ที่ซื้อมาให้เร็ว อย่าเก็บข้ามฤดูฝนโดยไม่จำเป็น

สรุปลำดับตัดสินใจ

สิ่งที่พบ	ทำอย่างไร
ขุยหรือผงบนผิว เช็ดออกได้ ไม้แข็ง	ล้างด้วยน้ำผสมผงซักฟอก ทำให้แห้ง แก้ความชื้น
คราบในเนื้อ ไม้แข็ง	ขัดออกหรือเคลือบปิดหลังแห้งสนิท
ไม้แผ่นขอบบวมหรือนิ่มและมีรา	เปลี่ยนแผ่นนั้น
ไม้นิ่ม ยุบ แตกเป็นก้อน	ไม้ผุ ตัดเปลี่ยน และหาต้นเหตุน้ำ
รากลับมาซ้ำหลังทำความสะอาด	แก้ความชื้นในห้องหรือผนัง ก่อนเช็ดรอบต่อไป