เฟอร์นิเจอร์หวาย เลือกเส้น ดูโครง และดูแลไม่ให้ขึ้นรา

เฟอร์นิเจอร์หวายที่ดีดูจากสามจุด คือ โครงทำจากลำหวายขนาดใหญ่ที่ตรงและไม่มีรอยแตก งานถักแน่นสม่ำเสมอไม่มีเส้นหลุด และข้อต่อพันผิวหวายแน่นโดยไม่มีตะปูโผล่ หวายธรรมชาติเหมาะกับการใช้ในบ้านหรือใต้ชายคาที่ไม่โดนฝน ถ้าต้องวางกลางแจ้งตลอดเวลา หวายเทียมที่ถักบนโครงอะลูมิเนียมทนกว่ามาก

ความยากของการเลือกหวายคือ คำว่า "หวาย" ในร้านใช้เรียกของหลายแบบที่ต่างกันมาก ตั้งแต่ลำหวายจริงที่ดัดเป็นโครง ไปจนถึงเส้นพลาสติกที่ถักให้ดูเหมือนหวาย หัวข้อแรกจึงเริ่มจากแยกวัสดุให้ออกก่อน

หวายคืออะไร และทำไมจึงดัดได้

หวายไม่ใช่ไม้ยืนต้น หวายเป็นพืชตระกูลปาล์มที่เลื้อยพันต้นไม้อื่นขึ้นไปหาแสง ลำต้นยาวเรียวและเหนียว เอกสารการค้าผลิตภัณฑ์ป่าไม้ที่ไม่ใช่เนื้อไม้ของ FAO ระบุว่าหวายมีมากกว่า 600 ชนิดใน 13 สกุล แต่มีเพียงราว 50 ชนิดที่ใช้เชิงพาณิชย์ และลำหวายถูกนำไปทำเก้าอี้ เตียง ตู้ และโต๊ะ

ลำหวายต่างจากไผ่ตรงที่มีเนื้อตันตลอดลำ ไม่มีโพรงกลาง เมื่อให้ความร้อนหรือไอน้ำ ลำหวายดัดโค้งได้และคงรูปเมื่อเย็นลง ช่างจึงทำพนักแขนโค้ง ขาเก้าอี้โค้ง และโครงทรงกลมได้จากลำเดียว โดยไม่ต้องต่อหลายท่อน งานแบบนี้ทำจากไม้จริงได้ยากกว่ามาก

ลำ ไส้ ผิว และเส้นที่ผ่า

อภิธานศัพท์หวาย (Rattan glossary) ของ FAO แยกขนาดลำหวายเป็นสองกลุ่ม ลำขนาดใหญ่มีเส้นผ่านศูนย์กลางตั้งแต่ 18 มิลลิเมตรขึ้นไปจนถึงกว่า 40 มิลลิเมตร ส่วนลำขนาดเล็กต่ำกว่า 18 มิลลิเมตร ลำใหญ่ใช้ทำโครง ลำเล็กใช้ผ่าหรือใช้ทั้งเส้นในงานถัก

ส่วนของหวาย	ลักษณะ	ใช้ทำอะไรในเฟอร์นิเจอร์
ลำหวายขนาดใหญ่	ลำกลมตัน เส้นผ่านศูนย์กลาง 18 มม. ขึ้นไป	โครงเก้าอี้ ขา พนักแขน
ลำหวายขนาดเล็ก	ต่ำกว่า 18 มม.	ซี่พนัก ขอบ งานถักแบบหนา
ไส้หวาย (core)	เนื้อด้านในหลังลอกผิว เป็นเส้นกลมหรือแบน	ถักลายพนักและที่นั่ง งานที่ทาสีได้
ผิวหวาย (peel)	ผิวมันด้านนอกที่ผ่าเป็นเส้นกว้างราว 2 ถึง 10 มม.	พันข้อต่อ สานลายบนที่นั่ง
หวายผ่าละเอียด (chair cane)	ผิวหวายที่ผ่าเป็นเส้นบาง	สานที่นั่งและพนักแบบตาหกเหลี่ยม
แผ่นหวายสาน (cane webbing)	ผิวหวายที่สานสำเร็จเป็นม้วน	บานตู้ หัวเตียง แผงกั้น

การรู้ส่วนเหล่านี้ช่วยอ่านราคาได้ เก้าอี้ที่โครงเป็นลำหวายใหญ่ทั้งชิ้น ข้อต่อพันผิวหวาย และที่นั่งสานด้วยมือ ใช้ทั้งวัตถุดิบและแรงงานมากกว่าเก้าอี้ที่โครงเป็นไม้หรือเหล็กแล้วติดแผ่นหวายสานสำเร็จ ทั้งสองแบบใช้งานได้ดี แต่ไม่ควรจ่ายราคาเดียวกัน

หวายแท้ หวายเทียม และวัสดุที่เรียกปนกัน

ในตลาดมีวัสดุที่เรียกว่าหวายอย่างน้อยสี่แบบ แยกได้ด้วยการดูและจับ

วัสดุ	วิธีสังเกต	ทนแดดฝน	ข้อควรรู้
หวายธรรมชาติ	เห็นข้อและเสี้ยนตามลำ ผิวมันไม่สม่ำเสมอ สีต่างกันเล็กน้อยแต่ละเส้น	ต่ำ	เหมาะในร่ม ต้องคุมความชื้น
หวายเทียม (พลาสติก PE หรือ PVC)	เส้นเรียบเท่ากันทุกเส้น สีสม่ำเสมอ ยืดหยุ่นแบบพลาสติก	สูง ถ้าเป็นเกรดกันยูวี	โครงด้านในต้องเป็นอะลูมิเนียมหรือเหล็กชุบกันสนิม
ไม้ไผ่	เป็นปล้อง มีข้อชัดและกลวง	ต่ำถึงปานกลาง	คนละพืชกับหวาย แตกตามยาวได้
ผักตบชวาหรือเชือกธรรมชาติ	เส้นนิ่ม เป็นเกลียวหรือแบน	ต่ำ	ดูดความชื้นมาก ใช้ในห้องแห้งเท่านั้น

หวายเทียมราคาต่ำบางเกรดไม่มีสารกันยูวี เมื่อตากแดดจะซีดและกรอบแตก ถ้าซื้อไปวางกลางแจ้ง ให้ถามร้านว่าเส้นเป็นวัสดุอะไรและกันยูวีไหม และพลิกดูใต้เก้าอี้ว่าโครงเป็นอะลูมิเนียมหรือเหล็ก เหล็กที่สีถลอกจะขึ้นสนิมจากด้านใน แล้วดันเส้นถักให้ขาด รายละเอียดการเลือกเฟอร์นิเจอร์สำหรับแดดและฝนอ่านต่อได้ใน เฟอร์นิเจอร์กลางแจ้ง

การแปรรูปที่มองไม่เห็น

ลำหวายสดมีแป้งและน้ำตาลในเนื้อ เป็นอาหารของเชื้อราและแมลง FAO อธิบายว่าการแปรรูปหวายมีขั้นตอนล้าง ทำความสะอาด ฟอก ตาก ทำผิว และคัดเกรด และในอภิธานศัพท์ระบุว่าลำหวายต้องผ่านการต้มในน้ำมัน (oil curing) หรือทำด้วยสารกันเชื้อราที่ทำให้เกิดคราบ หรือฟอกหรือรมควันก่อน การต้มน้ำมันช่วยให้สีสวยขึ้นและช่วยกันการเสื่อมสภาพจากสิ่งมีชีวิต

ข้อมูลอีกข้อที่มีประโยชน์ตอนซื้อคือ FAO ระบุว่าการฟอกสีที่รุนแรงทำให้แรงดึงของหวายลดลง หวายที่ขาวจัดผิดธรรมชาติจึงไม่ใช่สัญญาณของคุณภาพเสมอไป เฟอร์นิเจอร์ที่ต้องรับน้ำหนัก เช่น เก้าอี้และโซฟา ควรเลือกหวายที่สีเป็นธรรมชาติหรือทำสีจากผิวด้านนอก มากกว่าหวายที่ถูกฟอกจนขาวทั้งเนื้อ

ในการคัดเกรด FAO ระบุตำหนิที่ไม่ยอมรับในลำหวาย ได้แก่ เนื้อผุ รูมอดหรือรูแมลง ลำหัก และรอยแตกตามยาว ผู้ซื้อตรวจตำหนิเหล่านี้ได้ด้วยตาเปล่าเช่นกัน

ตรวจเฟอร์นิเจอร์หวายก่อนซื้อ

1. ยกเก้าอี้ขึ้นข้างหนึ่งแล้ววางลง ฟังเสียง ถ้ามีเสียงลั่นหรือโครงบิด ข้อต่ออาจหลวมแล้ว
2. ดูข้อต่อทุกจุด ผิวหวายที่พันต้องแน่นและไม่มีปลายเส้นลอย
3. ดูว่ามีตะปูหรือลวดเย็บโผล่ไหม ถ้ามี ให้ดูว่าเป็นสนิมหรือเปล่า
4. ไล่ดูลำหวายหาจุดดำ จุดขาวเป็นผง หรือรูกลมเล็ก ซึ่งอาจเป็นรา มอด หรือแมลง
5. นั่งจริงแล้วขยับตัว ที่นั่งสานต้องตึง ไม่ยุบเป็นแอ่ง และไม่มีเส้นขาดใต้ก้น
6. ลูบผิวว่ามีเสี้ยนหรือปลายเส้นแหลมที่จะเกี่ยวเสื้อผ้าไหม
7. ถามว่าหวายเคลือบด้วยอะไร เคลือบแล็กเกอร์ ทาสี หรือปล่อยผิวธรรมชาติ

วางตรงไหน หวายจึงอยู่ได้นาน

ศัตรูของหวายธรรมชาติคือความชื้นที่สูงต่อเนื่องและแดดตรง ความชื้นทำให้ราขึ้นและข้อต่อหลวม แดดทำให้ผิวแห้ง ซีด และกรอบ

• วางห่างผนังด้านที่โดนแดดบ่ายหรือมีความชื้นซึมอย่างน้อยหนึ่งคืบ ให้ลมผ่านด้านหลังได้
• อย่าวางชิดหน้าต่างที่แดดส่องตรงทั้งวัน หรือติดหน้าแอร์ที่ลมเย็นเป่าใส่ตลอด
• ระเบียงที่มีหลังคาใช้ได้ แต่ต้องไม่โดนฝนสาดและยกเข้าในช่วงมรสุม
• ห้องน้ำหรือห้องที่อับและไม่มีหน้าต่าง ไม่เหมาะกับหวายธรรมชาติ
• ใส่ปุ่มรองขาเก้าอี้ เพราะปลายขาหวายที่ลากกับพื้นจะแตกและดูดน้ำจากการถูพื้น

ถ้าอยากใช้หวายตกแต่งห้องแบบญี่ปุ่นหรือสไตล์ไม้สีอ่อน ลองดูแนวทางการจับคู่วัสดุใน บ้านสไตล์ญี่ปุ่น

ทำความสะอาดแบบไม่ทำร้ายเส้น

ฝุ่นที่สะสมในร่องสานเป็นที่เก็บความชื้นและเป็นอาหารของรา ใช้แปรงขนนุ่มหรือหัวแปรงของเครื่องดูดฝุ่นไล่ฝุ่นตามร่องทุกเดือน เดือนละครั้งพอสำหรับห้องทั่วไป

เมื่อต้องเช็ดคราบ ใช้ผ้าหมาดชุบน้ำผสมสบู่อ่อน บิดให้แห้งที่สุดก่อนเช็ด ห้ามราดน้ำหรือแช่ เพราะไส้หวายดูดน้ำแล้วพองตัว เมื่อแห้งจะหดและทำให้ลายถักหลวม เช็ดเสร็จแล้วให้ผึ่งในที่ร่มที่ลมผ่านจนแห้งสนิท

ที่นั่งหวายสานที่เริ่มหย่อนเล็กน้อย มีวิธีที่ช่างหวายใช้คือ เช็ดด้านใต้ที่นั่งด้วยผ้าหมาดน้ำอุ่นเพื่อให้เส้นคลายตัว แล้วปล่อยให้แห้งในที่ร่ม เส้นจะหดกลับและตึงขึ้น วิธีนี้ใช้กับหวายผ่าธรรมชาติที่ไม่ได้เคลือบหนาเท่านั้น ถ้าที่นั่งขาดหรือยุบมาก ต้องสานใหม่

เมื่อหวายขึ้นรา

ราบนหวายเห็นเป็นจุดดำ จุดเขียว หรือฝ้าขาวตามร่องและใต้ที่นั่ง EPA อธิบายว่ากุญแจของการคุมราในบ้านคือการคุมความชื้น ความชื้นสัมพัทธ์ในอาคารควรต่ำกว่า 60 เปอร์เซ็นต์ และดีที่สุดอยู่ระหว่าง 30 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์ และวัสดุที่เปียกควรทำให้แห้งภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง

วิธีจัดการราบนเฟอร์นิเจอร์หวาย

1. ยกออกไปทำนอกบ้านหรือในที่โล่ง สวมหน้ากากและถุงมือ
2. แปรงราที่ผิวออกเบาๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม อย่าเป่าฝุ่นกลับเข้าในบ้าน
3. เช็ดด้วยผ้าหมาดชุบน้ำผสมน้ำยาล้างจาน แล้วเช็ดซ้ำด้วยผ้าหมาดน้ำเปล่า
4. ผึ่งแดดอ่อนช่วงเช้าหรือในที่ร่มที่ลมผ่านจนแห้งสนิท ไม่ตากแดดเที่ยงที่ทำให้เส้นแตก
5. ถ้าเป็นหวายเคลือบแล็กเกอร์ และผิวเคลือบลอกจนน้ำเข้าเนื้อได้ ค่อยเคลือบใหม่หลังแห้งสนิทแล้ว

ถ้าลำหวายเปลี่ยนเป็นสีดำลึกเข้าไปในเนื้อ เนื้อนิ่มเมื่อกดเล็บ หรือมีผงละเอียดร่วงจากรูเล็กๆ แปลว่าปัญหาเกินการเช็ดผิวแล้ว ชิ้นเล็กอาจตัดสินใจเปลี่ยน ชิ้นที่มีค่าทางใจให้ส่งร้านซ่อมหวายเปลี่ยนลำที่เสีย

ซ่อมเองได้แค่ไหน

งานที่ทำเองได้คือ พันผิวหวายที่หลุดที่ข้อต่อกลับเข้าที่ด้วยกาวลาเท็กซ์จุดเล็กๆ แล้วมัดเชือกหนีบไว้ระหว่างรอแห้ง ตัดปลายเส้นที่ลอยออก และทาแล็กเกอร์ซ่อมเฉพาะจุดที่ผิวเคลือบลอก

งานที่ควรให้ช่างหวายทำคือ สานที่นั่งใหม่ เปลี่ยนลำหวายที่เป็นโครง และดัดโครงที่บิดกลับเข้ารูป งานเหล่านี้ต้องใช้ความร้อนและเส้นหวายเกรดที่เข้ากับของเดิม ถ้าทำเองโดยไม่มีอุปกรณ์ มักจบที่ลำหวายแตก สมมติว่าเก้าอี้ที่ชอบมีที่นั่งขาดตรงกลางแต่โครงยังแข็งแรงดี การส่งสานที่นั่งใหม่ทั้งแผ่นมักคุ้มกว่าการซื้อเก้าอี้ตัวใหม่ที่คุณภาพเท่ากัน

ก่อนส่งซ่อม ถ่ายรูปลายสานเดิมไว้ทั้งด้านบนและด้านล่าง และถามร้านว่าจะใช้หวายผ่าธรรมชาติหรือเส้นสังเคราะห์ เพราะสองแบบให้สีและผิวสัมผัสต่างกัน และเส้นธรรมชาติใหม่จะสีอ่อนกว่าเส้นเก่าที่ผ่านแสงมาหลายปี