เก้าอี้กินข้าว เลือกความสูง ความกว้าง และโครงให้นั่งได้นาน

เก้าอี้กินข้าวถูกใช้หนักกว่าที่คิด ทุกมื้อถูกดึงออก นั่ง โยกตัว และดันกลับ เมื่อรวมกันหลายปีจึงเป็นเฟอร์นิเจอร์ที่ข้อต่อหลวมเร็วที่สุดตัวหนึ่งในบ้าน เก้าอี้ที่ดีจึงต้องผ่านสองเรื่อง เข้ากับโต๊ะในเชิงขนาด และโครงทนการโยกไปมาได้นาน หน้าตาและสีเบาะเลือกทีหลังได้

ผมเรียงหัวข้อตามลำดับที่ผมแนะนำให้ตรวจ เริ่มจากวัดโต๊ะ แล้วคำนวณจำนวนเก้าอี้ ดูโครงและข้อต่อ แล้วจบที่เบาะและการตรวจในร้าน

ระยะจากเบาะถึงใต้โต๊ะสำคัญกว่าความสูงเก้าอี้

เก้าอี้สองตัวที่สูงเท่ากันใช้กับโต๊ะคนละตัวให้ความรู้สึกต่างกันมาก เพราะสิ่งที่กำหนดความสบายคือระยะจากเบาะนั่งถึงใต้ขอบโต๊ะ (รวมคานใต้ท็อปหรือลิ้นชัก) ถ้าระยะนี้แคบ ต้นขาชนคานโต๊ะ ถ้ากว้างเกิน โต๊ะจะสูงเกินระดับข้อศอก ตักอาหารไม่ถนัด

ส่วน	ช่วงที่พบบ่อย (ประมาณ)
ความสูงโต๊ะกินข้าว	73 ถึง 76 ซม.
ความสูงเบาะเก้าอี้	43 ถึง 47 ซม.
ระยะเบาะถึงใต้ขอบโต๊ะ	25 ถึง 30 ซม.
ความหนาท็อปรวมคานใต้โต๊ะ	3 ถึง 10 ซม. ขึ้นกับแบบ

ตัวเลขในตารางเป็นช่วงที่พบในเฟอร์นิเจอร์ทั่วไป ไม่ได้มาจากมาตรฐานใด สิ่งที่อ้างอิงได้คือ NKBA (สมาคมครัวและห้องน้ำแห่งชาติของสหรัฐฯ) ซึ่งกำหนดในแนวทางวางแผนครัวว่าโต๊ะสูง 30 นิ้ว (76 ซม.) ควรมีพื้นที่ใต้โต๊ะสำหรับเข่าลึก 18 นิ้ว (46 ซม.) ต่อคน

วิธีตรวจที่ง่ายที่สุดคือวัดจากพื้นถึงใต้คานโต๊ะ ลบด้วยความสูงเบาะเก้าอี้ ถ้าได้ราว 25 ถึง 30 ซม. ใช้ได้ ถ้าเบาะเป็นเบาะนุ่มที่ยุบเมื่อนั่ง ให้วัดตอนกดเบาะลง

เก้าอี้มีที่วางแขน

ที่วางแขนช่วยให้ลุกนั่งง่าย โดยเฉพาะผู้สูงอายุ แต่ต้องตรวจว่าแขนเก้าอี้ต่ำกว่าใต้ขอบโต๊ะ ถ้าแขนสูงกว่า เก้าอี้จะสอดเข้าใต้โต๊ะไม่ได้ คนนั่งต้องนั่งห่างโต๊ะเกินไป และเก้าอี้ที่เก็บไม่ได้ก็กินทางเดิน ทางที่นิยมคือใช้เก้าอี้มีแขนเฉพาะที่หัวโต๊ะสองตัว ส่วนด้านข้างใช้เก้าอี้ไม่มีแขน

โต๊ะหนึ่งตัวใส่เก้าอี้ได้กี่ตัว

NKBA แนะนำพื้นที่ความกว้าง 24 นิ้ว (61 ซม.) ต่อคนที่โต๊ะกินข้าว ตัวเลขนี้คือความกว้างที่คนหนึ่งคนใช้วางจานและขยับข้อศอก ความกว้างเก้าอี้เองจึงควรน้อยกว่านี้ เพื่อเหลือช่องว่างระหว่างเก้าอี้

ความกว้างเก้าอี้ (ประมาณ)	ลักษณะ	ใช้กับพื้นที่ต่อคน 61 ซม.
40 ถึง 45 ซม.	เก้าอี้ไม้แบบเรียบ เก้าอี้พลาสติก	เหลือช่องระหว่างเก้าอี้พอ
45 ถึง 50 ซม.	เก้าอี้บุเบาะทั่วไป	พอดี
55 ถึง 60 ซม.	เก้าอี้มีแขน เก้าอี้บุเบาะหนา	ต้องเว้นที่มากขึ้นหรือลดจำนวนเก้าอี้

สมมติว่าโต๊ะยาว 160 ซม. วางเก้าอี้ด้านยาวข้างละกี่ตัว ถ้าใช้ 61 ซม. ต่อคน จะได้ข้างละ 2 ตัวสบาย 160 หาร 61 ได้ราว 2.6 ถ้าจะใส่ข้างละ 3 ตัว พื้นที่ต่อคนเหลือราว 53 ซม. นั่งได้แต่ข้อศอกจะชนกัน และต้องตรวจว่าขาโต๊ะไม่อยู่ตรงตำแหน่งที่นั่ง ขนาดโต๊ะ 4 ที่นั่งโดยละเอียดดูได้ที่ โต๊ะกินข้าว 4 ที่นั่ง ขนาดเท่าไหร่

ระยะดึงเก้าอี้ออกด้านหลัง

เก้าอี้ต้องมีที่ให้ดึงออก นั่งลง และลุกขึ้น NKBA กำหนดระยะจากขอบโต๊ะถึงผนังหรือสิ่งกีดขวางด้านหลังไว้ดังนี้

สถานการณ์ด้านหลังคนนั่ง	ระยะจากขอบโต๊ะ (NKBA)
ไม่มีคนเดินผ่านด้านหลัง	32 นิ้ว (81 ซม.)
มีคนเดินเบียดผ่านได้	36 นิ้ว (91 ซม.)
มีคนเดินผ่านสะดวก	44 นิ้ว (112 ซม.)
รถเข็นผ่านได้	60 นิ้ว (152 ซม.)

เก้าอี้ที่หนักหรือมีขาแผ่กว้างต้องการระยะดึงออกมากกว่าเก้าอี้เบา ถ้าห้องแคบ เก้าอี้ที่ยกง่ายหรือมีขาเรียวช่วยได้ การวางโต๊ะในครัวเปิดหรือครัวแยกมีผลกับทางเดินด้านหลังเก้าอี้ด้วย ดูเพิ่มที่ ครัวเปิดกับครัวปิด

โครงเก้าอี้และข้อต่อ: ส่วนที่ทำให้ใช้ได้นานหรือไม่

ทำไมเก้าอี้ไม้ถึงโยก

เก้าอี้รับแรงหลายทิศ แรงกดลงตอนนั่ง แรงโยกไปหลังตอนพิงพนัก และแรงบิดตอนบิดตัวลุก แรงที่ทำให้เก้าอี้พังเร็วที่สุดคือการเอนพิงพนักจนขาหน้าลอย ข้อต่อระหว่างขาหลังกับโครงเบาะรับแรงงัดมาก

นอกจากแรงจากการใช้ ไม้ยังหดและขยายตามความชื้น Wood Handbook บทที่ 4 ของ USDA Forest Products Laboratory อธิบายว่าไม้เปลี่ยนขนาดเมื่อความชื้นในเนื้อไม้เปลี่ยน และการหดขยายในแนวขวางเสี้ยนมากกว่าตามแนวเสี้ยนมาก ข้อต่อเดือยที่ประกอบตอนไม้ชื้นแล้วไม้แห้งลงในห้องแอร์ จะหลวมได้ ในทางกลับกัน เก้าอี้ที่ใช้ในห้องที่ความชื้นขึ้นลงตลอด ข้อต่อถูกดันเข้าออกซ้ำ ๆ จนกาวเสื่อม

แบบข้อต่อที่เจอบ่อย

แบบข้อต่อ	ความแข็งแรง	หมายเหตุ
เดือยและรูเดือย (mortise and tenon) ทากาว	สูง	ซ่อมได้โดยแกะทากาวใหม่
เดือยกลม (dowel) ทากาว	ปานกลางถึงสูง	ขึ้นกับจำนวนและขนาดเดือย
สกรูหรือโบลต์อย่างเดียว	ปานกลาง	ต้องขันซ้ำเป็นระยะ
โบลต์ร่วมกับมุมเสริม (corner block)	สูง	พบในเก้าอี้ประกอบเองที่ออกแบบดี
เหล็กเชื่อม	สูง	ดูคุณภาพรอยเชื่อมและสี

เก้าอี้ที่มีคานยึดระหว่างขา (stretcher) ทั้งด้านหน้าและด้านข้าง กระจายแรงงัดได้ดีกว่าเก้าอี้ที่ขาสี่ขาอิสระต่อกับโครงเบาะเพียงจุดเดียว เก้าอี้ทรงมินิมอลขาเรียวยาวที่ไม่มีคานยึด ต้องอาศัยข้อต่อที่โครงเบาะแข็งแรงมาก

เบาะและผิวสัมผัส

เก้าอี้กินข้าวโดนอาหารหก ซอส และมือเปื้อนน้ำมันบ่อยกว่าโซฟามาก วัสดุเบาะจึงต้องเช็ดได้

วัสดุเบาะ	ทำความสะอาด	ข้อสังเกต
ไม้เปล่าหรือไม้เคลือบ	เช็ดง่ายที่สุด	นั่งนานแข็ง ใช้เบาะรองเพิ่มได้
หนังเทียม PU หรือ PVC	เช็ดได้	ผิวลอกเมื่อใช้นานในอากาศร้อนชื้น
ผ้าเคลือบกันน้ำ	เช็ดได้บางส่วน	ดูว่าถอดหุ้มซักได้หรือไม่
ผ้าธรรมดา	ยาก	เหมาะกับบ้านที่ไม่มีเด็กเล็ก
หวาย หรือเส้นสาน	ปานกลาง เศษอาหารติดร่อง	นั่งเย็น เหมาะกับอากาศร้อน
พลาสติกขึ้นรูป	เช็ดได้ทุกอย่าง	ดูความหนาและน้ำหนักที่รับได้

ความหนาฟองน้ำเบาะที่พบบ่อยในเก้าอี้กินข้าวอยู่ราว 3 ถึง 5 ซม. เบาะที่หนาเกินทำให้ระยะจากเบาะถึงใต้โต๊ะลดลงเมื่อยังไม่ได้นั่ง และยุบลงมากเมื่อนั่ง ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณจากเก้าอี้ทั่วไป ความต่างของเบาะหนังกับผ้าในเชิงการดูแลอธิบายเพิ่มที่ โซฟาหนังกับโซฟาผ้า ซึ่งใช้หลักคล้ายกัน

พนักพิงและผู้ใช้แต่ละวัย

• พนักที่เอนไปด้านหลังเล็กน้อยนั่งสบายกว่าพนักตั้งตรง แต่ถ้าเอนมากเกินจะไม่เหมาะกับการกินข้าว ซึ่งต้องโน้มตัวไปข้างหน้า
• ผู้สูงอายุลุกนั่งง่ายขึ้นเมื่อมีที่วางแขนและเบาะไม่ต่ำเกินไป เบาะที่สูงขึ้นอีกเล็กน้อยช่วยได้ ถ้ายังเข้ากับโต๊ะได้
• เด็กที่โตพอนั่งเก้าอี้ผู้ใหญ่ ต้องการเบาะเสริมหรือเก้าอี้ที่ปรับระดับได้ ส่วนเก้าอี้สูงสำหรับเด็กเล็กเป็นสินค้าอีกประเภทที่มีมาตรฐานความปลอดภัยแยก
• บ้านที่มีคนน้ำหนักมาก ให้ดูค่าน้ำหนักที่รับได้ที่ผู้ผลิตระบุ และเลือกเก้าอี้ที่มีคานยึดขา

เก้าอี้แบบต่าง ๆ เหมาะกับบ้านแบบไหน

แบบเก้าอี้	จุดเด่น	ข้อควรระวัง	เหมาะกับ
เก้าอี้ไม้พนักซี่	เบา ดูโปร่ง ซ่อมได้	ซี่พนักหลุดถ้าข้อต่อหลวม	บ้านสไตล์นอร์ดิกหรือญี่ปุ่น
เก้าอี้บุเบาะทั้งตัว	นั่งนุ่ม นั่งนานได้	ผ้าเปื้อน หนัก	ห้องอาหารที่ใช้เป็นที่นั่งคุยนาน
เก้าอี้ขาเหล็กเบาะไม้	ทน ราคาประหยัด	ปลายขาครูดพื้นถ้าไม่มีปุ่มรอง	ครัวที่ใช้งานหนัก
เก้าอี้พลาสติกขึ้นรูป	เช็ดง่าย ซ้อนเก็บได้บางรุ่น	ดูรุ่นที่รับน้ำหนักได้ระบุชัด	บ้านที่มีเด็กเล็ก
เก้าอี้พับ	เก็บได้เมื่อมีแขก	โครงพับมีจุดหนีบนิ้ว ไม่เหมาะใช้ประจำ	ห้องเล็ก ใช้เป็นเก้าอี้สำรอง
ม้านั่งยาว	ใส่คนได้ยืดหยุ่น สอดใต้โต๊ะได้หมด	ไม่มีพนัก ผู้สูงอายุนั่งนานไม่สบาย	ฝั่งที่ชิดผนังหรือบ้านที่มีเด็กหลายคน

บ้านเล็กที่มีแขกมาเป็นครั้งคราว วิธีที่ผมแนะนำคือใช้เก้าอี้ประจำตามจำนวนคนในบ้าน แล้วเก็บเก้าอี้พับหรือสตูลซ้อนได้ไว้สำรองในตู้ ดีกว่าวางเก้าอี้ครบจำนวนแขกรอบโต๊ะตลอดเวลาจนทางเดินแคบ เก้าอี้ที่เลือกควรเข้ากับสไตล์ห้องโดยรวม แนวทางเรื่องโทนไม้และเส้นสายดูได้ที่ บ้านสไตล์นอร์ดิก

ดูแลเก้าอี้ให้ข้อต่อไม่หลวม

1. ขันสกรูและโบลต์ที่ข้อต่อทุก 3 ถึง 6 เดือน โดยเฉพาะเก้าอี้ประกอบเอง
2. ติดแผ่นสักหลาดหรือปุ่มยางใต้ขา ลดแรงสะเทือนที่ข้อต่อเวลาลากและลดรอยบนพื้น
3. ไม่เอนเก้าอี้จนขาหน้าลอย ซึ่งเป็นแรงที่ทำให้ข้อต่อหลังหลวมเร็วที่สุด
4. วางเก้าอี้ไม้ห่างจากหน้าต่างที่แดดส่องตรงและจุดที่ลมแอร์เป่าตรง เพื่อลดการหดขยายของไม้
5. ถ้าข้อต่อเดือยหลวม การขันสกรูเพิ่มช่วยได้ชั่วคราว ทางแก้ที่ถาวรคือแกะข้อต่อ ทำความสะอาดกาวเก่า และทากาวใหม่ ซึ่งเป็นงานช่างไม้

ถ้าเก้าอี้ทำจากไม้จริง การเลือกชนิดไม้และการดูแลผิวไม้ดูเพิ่มที่ เฟอร์นิเจอร์ไม้จริง

ตรวจเก้าอี้ในร้านก่อนจ่ายเงิน

• นั่งเก้าอี้ที่โต๊ะตัวจริงหรือโต๊ะในร้านที่สูงใกล้เคียงกัน ต้นขาไม่ชนคานโต๊ะ
• วางเก้าอี้บนพื้นเรียบ กดมุมทแยงทั้งสองฝั่ง ขาต้องไม่กระดก
• จับพนักแล้วโยกไปมาเบา ๆ ข้อต่อต้องไม่มีเสียงหรือการขยับ
• พลิกเก้าอี้ดูใต้เบาะ ข้อต่อใช้เดือย สกรู หรือโบลต์ มีมุมเสริมหรือไม่
• ยกเก้าอี้ด้วยมือเดียว ถ้าหนักเกินจะดึงเข้าออกลำบากในทุกมื้อ
• ถามว่าผ้าหุ้มถอดซักได้หรือไม่ และมีเบาะสำรองขายหรือไม่
• ถามน้ำหนักสูงสุดที่รับได้ และมาตรฐานที่ใช้ทดสอบ