กลิ่นตัว แก้ยังไง ไล่หาที่มาของกลิ่นทีละจุด ตั้งแต่รักแร้ถึงเท้า

เหงื่อที่เพิ่งออกมาแทบไม่มีกลิ่น กลิ่นตัวเกิดตอนแบคทีเรียบนผิวย่อยเหงื่อ ไขมัน และเคราตินในจุดอับชื้น ดังนั้นการแก้กลิ่นตัวคือลดสามอย่างพร้อมกัน คือเหงื่อที่ค้างผิว แบคทีเรียที่กินมัน และผ้าที่เก็บกลิ่นไว้ ส่วนใหญ่ทำได้เองในสองสัปดาห์ ถ้ากลิ่นเปลี่ยนไปผิดปกติหรือไม่ดีขึ้น ให้ตรวจหาสาเหตุอื่นที่ซ่อนอยู่

กลิ่นมาจากจุดไหน ไล่ตามตารางนี้

DermNet อธิบายว่าต่อมเหงื่อมีสองชนิด ต่อมเหงื่อแบบอีครีนกระจายทั่วตัวและสร้างเหงื่อที่แทบไม่มีกลิ่น ส่วนต่อมแบบอะโพครีนอยู่ที่รักแร้ บริเวณอวัยวะเพศ และเต้านม เริ่มทำงานตอนวัยรุ่น ซึ่งเป็นเหตุผลที่เด็กเล็กแทบไม่มีกลิ่นตัว กลิ่นเกิดเมื่อเหงื่อและไขมันถูกแบคทีเรียย่อย

จุดที่มีกลิ่น	สาเหตุที่พบบ่อย	ทางแก้เบื้องต้น
รักแร้	เหงื่อจากต่อมอะโพครีนผสมแบคทีเรีย ขนที่เก็บเหงื่อ	ล้างด้วยสบู่ เช็ดแห้ง ใช้โรลออน กำจัดขนให้เหมาะสม
เท้าและรองเท้า	เหงื่อออกมาก รองเท้าอับ ถุงเท้าสังเคราะห์	เปลี่ยนถุงเท้า สลับรองเท้า ผงโรยเท้า
ขาหนีบและซอกพับ	อับชื้น เสียดสี	ใส่ผ้าฝ้าย เช็ดแห้งหลังอาบ
ทั่วตัวพร้อมลมหายใจหรือปัสสาวะมีกลิ่น	อาจเกี่ยวกับโรคหรือความผิดปกติของเมตาบอลิซึม	พบแพทย์
ติดที่เสื้อ แม้ผิวสะอาด	ผ้าซับกลิ่น ผงซักฟอกไม่หมด	ซักใหม่ ตากแดด

DermNet ระบุว่าอาการกลิ่นตัวทั่วทั้งตัว ที่มาพร้อมลมหายใจและปัสสาวะมีกลิ่น หรือกลิ่นที่เพิ่งเริ่มโดยไม่เกี่ยวกับสุขอนามัย ควรสืบหาสาเหตุทางการแพทย์

แผน 14 วัน ที่ไม่ต้องซื้อของเพิ่ม

NHS สรุปการดูแลตัวเองสำหรับกลิ่นตัวไว้ชัดเจน เราเรียงให้เป็นแผนที่ทำจริงได้

ช่วง	ทำอะไร
วันที่ 1	ล้างรักแร้ ขาหนีบ และเท้าด้วยสบู่อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เช็ดให้แห้งสนิททุกครั้ง
วันที่ 1	ซักเสื้อที่ใส่ประจำให้หมด ใส่ผ้าฝ้าย ผ้าลินิน หรือผ้าที่ระบายอากาศ เลี่ยงผ้าสังเคราะห์รัดตัว
วันที่ 1 ถึง 14	เปลี่ยนถุงเท้าอย่างน้อยวันละ 2 คู่ สลับรองเท้า ไม่ใส่คู่เดิมสองวันติด
วันที่ 3	เริ่มใช้โรลออนหรือแอนตี้เพอร์สไพแรนต์ตามประเภทปัญหา
วันที่ 7	ลดอาหารกลิ่นแรงหรือแอลกอฮอล์ทีละอย่าง จดว่ากลิ่นต่างไหม
วันที่ 14	ประเมินว่าดีขึ้นหรือไม่ ถ้าไม่ ปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์

เสื้อผ้าเก็บกลิ่นได้มากกว่าตัวคุณ

หลายคนอาบน้ำแล้วใส่เสื้อเก่าที่ซับกลิ่นไว้ทันที แล้วสรุปว่าตัวเองยังมีกลิ่น ลองทดสอบง่ายๆ คือหลังอาบน้ำ ดมรักแร้เปล่าก่อนใส่เสื้อ ถ้าไม่มีกลิ่น แต่พอใส่เสื้อเดิมกลิ่นกลับมา ปัญหาอยู่ที่เสื้อ

วิธีจัดการ

• ซักด้วยน้ำอุ่นตามที่ป้ายผ้าระบุ และไม่ใส่ผงซักฟอกหรือน้ำยาปรับผ้านุ่มมากเกิน เพราะตกค้างในเนื้อผ้า
• ตากแดดให้แห้งสนิท ไม่ปล่อยให้ผ้าอับ
• เสื้อออกกำลังกายที่เป็นผ้าสังเคราะห์ซับกลิ่นง่าย ซักทันทีหลังใส่ ไม่ทิ้งไว้ในตะกร้า
• บราและเสื้อชั้นในที่สัมผัสรักแร้ซักบ่อยกว่าที่คุณคิด

NHS แนะนำให้ใส่ผ้าธรรมชาติอย่างฝ้าย ขนสัตว์ และไหม และเลี่ยงเสื้อผ้ารัดแน่นหรือผ้าสังเคราะห์ ถุงเท้าที่ซับความชื้นช่วยเรื่องกลิ่นเท้าได้

อาหารและยาที่เกี่ยวกับกลิ่นตัว

DermNet ระบุอาหารบางชนิดว่าเกี่ยวกับกลิ่นตัว ได้แก่ กระเทียม หัวหอม หน่อไม้ฝรั่ง แกง และแอลกอฮอล์ NHS ก็แนะนำไม่ให้กินอาหารกลิ่นแรงหรือเผ็ดมากเกินไป และไม่ดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป

สิ่งที่น่าสังเกตคือผลต่างกันในแต่ละคน บางคนกินกระเทียมแล้วกลิ่นออกที่ผิวชัด บางคนไม่รู้สึก วิธีที่เราแนะนำคือทดสอบทีละอย่าง ไม่ต้องเลิกกินทุกอย่างพร้อมกัน

ส่วนยา DermNet ระบุว่ายาบางชนิดเกี่ยวกับกลิ่นตัว และ NHS ระบุว่ายาแก้ซึมเศร้าบางชนิดทำให้กลิ่นตัวแย่ลงได้ ถ้าสงสัยว่ายาที่ใช้เกี่ยวข้อง อย่าหยุดยาเอง ให้ถามแพทย์ที่สั่งยา

ขนรักแร้กับกลิ่น โกนหรือไม่โกน

DermNet จัดการกำจัดขนด้วยการโกน ไฟฟ้า หรือเลเซอร์ ไว้เป็นมาตรการทั่วไปที่ช่วยลดกลิ่น เพราะขนทำให้เหงื่อและแบคทีเรียค้างอยู่นานขึ้น ถ้าตัดสินใจโกน ให้ทำตามวิธีที่ AAD แนะนำคือผิวเปียกอุ่น ใช้ครีมโกน และเปลี่ยนใบมีดบ่อย ผิวที่ระคายซ้ำคล้ำได้ ดูรายละเอียดที่ ใต้วงแขนดำ แก้ยังไง และถ้าสนใจกำจัดขนถาวร ดู เลเซอร์กำจัดขนรักแร้ราคาเท่าไหร่

เลือกผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นให้ตรงปัญหา

ผลิตภัณฑ์ที่ใช้จริงมีสองแนว คือลดเหงื่อและกลบกลิ่น รายละเอียดการเลือกประเภท เวลาที่ควรทา และสิ่งที่ต้องดูบนฉลาก อ่านได้ที่ โรลออนเลือกอย่างไร สรุปสั้นคือ Cleveland Clinic ระบุว่าแอนตี้เพอร์สไพแรนต์ลดเหงื่อและช่วยลดกลิ่นเพราะเหงื่อน้อยลง ส่วนดีโอโดแรนต์ลดหรือกลบกลิ่นโดยไม่ลดเหงื่อ

ออกกำลังกาย อากาศร้อน และฮอร์โมน จัดการช่วงที่กลิ่นแรงขึ้น

NHS ระบุปัจจัยที่ทำให้กลิ่นตัวแย่ลงชั่วคราว ได้แก่ การออกกำลังกาย อากาศร้อน และฮอร์โมนเปลี่ยน DermNet เสริมว่ากลิ่นมักแรงขึ้นหลังออกกำลังกายและติดอยู่กับเสื้อผ้า และเป็นปัญหาเด่นในสภาพอากาศร้อนชื้นอย่างประเทศไทย จึงควรมีแผนสำหรับช่วงเสี่ยงโดยเฉพาะ

สถานการณ์	ทำอะไร
ออกกำลังกาย	เสื้อผ้าซับเหงื่อ อาบน้ำให้เร็วที่สุดหลังเสร็จ ไม่ทิ้งเสื้อเปียกในกระเป๋า
วันที่ต้องอยู่กลางแจ้ง	พกเสื้อสำรองและทิชชูเปียกไร้น้ำหอม เช็ดรักแร้และแห้งก่อนทาโรลออนซ้ำ
ช่วงเครียดหรือฮอร์โมนเปลี่ยน	เพิ่มรอบล้าง และให้ความสำคัญกับการกำจัดเหงื่อที่ค้าง
นั่งรถหรือรถไฟฟ้าแออัด	ชุดที่ระบายอากาศ ไม่รัดแขน ไม่ใส่ผ้าหนา

ที่น่าสนใจคือ DermNet ระบุว่ากลิ่นตัวอาจต่างกันตามอายุ และเด็กเล็กหรือเด็กก่อนวัยรุ่นแทบไม่มี เพราะต่อมที่ทำให้เกิดกลิ่นยังไม่ทำงาน ผู้ปกครองที่เห็นลูกเข้าวัยรุ่นเริ่มมีกลิ่น ควรสอนล้างรักแร้ด้วยสบู่และใช้ผ้าที่ระบายอากาศ ไม่ต้องรอให้ลูกถูกล้อ

คุณมีกลิ่นจริง หรือแค่กังวลไปเอง

DermNet อธิบายว่าบางคนมีกลิ่นตัวแต่ไม่รู้ตัว เพราะจมูกชินกับกลิ่นของตัวเอง ขณะที่บางคนกังวลว่ามีกลิ่นทั้งที่ไม่มี ซึ่งเป็นภาวะที่ DermNet จัดไว้เป็นการวินิจฉัยแยกโรค ได้แก่ olfactory refractory syndrome คือกลัวว่าตัวเองมีกลิ่นที่ไม่น่าพึงประสงค์ ความกังวลนี้กระทบความมั่นใจและทำให้ถอยจากสังคมได้เหมือนกัน

ถ้าคุณไม่แน่ใจ ลองวิธีเหล่านี้

• ดมเสื้อที่ใส่มาครึ่งวันตอนที่มือสะอาด เสื้อบอกกลิ่นได้ตรงกว่าการดมตัวเอง
• ถามเพื่อนสนิทหรือคนในครอบครัวที่ไว้ใจ ให้ตอบตรงๆ ว่าได้กลิ่นไหมและตอนไหน
• ให้เภสัชกรหรือแพทย์ช่วยประเมิน ถ้าความกังวลทำให้คุณหลีกเลี่ยงการเจอผู้คน

ถ้าคนอื่นยืนยันว่าไม่มีกลิ่น แต่คุณยังกังวลมากและรบกวนชีวิต การคุยกับแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตไม่ใช่เรื่องน่าอาย

ชุดพกพาสำหรับวันที่ต้องอยู่ข้างนอกนาน

ไม่ต้องซื้อของเฉพาะทาง ชุดเล็กๆ ในกระเป๋าช่วยลดกลิ่นระหว่างวันได้

• เสื้อชั้นในหรือเสื้อยืดสำรอง 1 ตัวในถุงแยก
• ทิชชูเปียกสูตรอ่อนโยน ไม่มีน้ำหอมแรง ใช้เช็ดรักแร้แล้วซับให้แห้ง
• โรลออนหรือดีโอโดแรนต์ขนาดเล็ก ทาบนผิวที่แห้งแล้วเท่านั้น
• ผงโรยเท้าและถุงเท้าสำรอง ถ้าเท้าเป็นจุดปัญหา
• ถุงพลาสติกสำหรับใส่เสื้อที่เปียกเหงื่อ ไม่ยัดรวมกับของอื่น

ที่สำคัญคือเช็ดให้แห้งก่อนทาอะไรทับ การทาโรลออนบนผิวที่ชื้นอยู่ทำให้ผิวระคายและไม่ช่วยลดกลิ่น

เมื่อดูแลเองไม่พอ

NHS แนะนำให้พบแพทย์ถ้ากลิ่นไม่ดีขึ้นหลังดูแลเอง และกระทบความมั่นใจ รู้สึกว่ากลิ่นเปลี่ยนไป หรือจู่ๆ เหงื่อออกมากกว่าปกติ ส่วนภาวะเหงื่อออกมาก NHS ระบุว่าควรพบแพทย์เมื่อดูแลเองไม่ช่วย เป็นมานานอย่างน้อย 6 เดือน รบกวนชีวิตประจำวัน เกิดอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง เกิดตอนกลางคืน หรือมีญาติเป็น AAD อธิบายว่า hyperhidrosis เป็นภาวะที่รักษาได้ โดยคนที่เป็นเหงื่อออกแม้อยู่ในที่เย็นหรือนั่งเฉยๆ

ทางเลือกที่แพทย์อาจเสนอตาม NHS มีแอนตี้เพอร์สไพแรนต์ตามใบสั่ง ยาลดเหงื่อ ฉีดสารลดเหงื่อซึ่งผลอยู่ได้ราว 2 ถึง 6 เดือน และการผ่าตัดในรายที่รุนแรงมาก ซึ่งอาจมีผลข้างเคียง เช่น เหงื่อออกที่บริเวณอื่นแทน

สัญญาณ	ควรทำอะไร
กลิ่นตัวปกติ แต่กังวลมาก	ลองแผน 14 วัน และถามเภสัชกร
เหงื่อออกจนเสื้อเปียกทั้งที่ไม่ร้อน	ถามเภสัชกรเรื่องแอนตี้เพอร์สไพแรนต์ที่แรงขึ้น
กลิ่นเปลี่ยนไป มีกลิ่นลมหายใจหรือปัสสาวะร่วมด้วย	พบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
เหงื่อออกกลางคืนหรือน้ำหนักลดร่วมด้วย	พบแพทย์
เท้ามีกลิ่นร่วมกับผิวลอกเป็นหลุม	พบแพทย์ผิวหนัง อาจติดเชื้อที่ผิว

ตัวอย่างสามกรณี

กรณีแรก คนที่นั่งทำงานในรถติดและใส่เสื้อโพลีเอสเตอร์ กลิ่นออกตอนบ่าย แก้โดยเปลี่ยนเป็นเสื้อผ้าฝ้ายบางๆ ล้างรักแร้ตอนเที่ยง และทาโรลออนก่อนนอน ผ่านไปสองสัปดาห์กลิ่นลดลงอย่างชัดเจน

กรณีที่สอง คนที่เท้ามีกลิ่นแรงเพราะใส่รองเท้าผ้าใบคู่เดียวทุกวัน สลับสองคู่ ตากรองเท้าให้แห้ง เปลี่ยนถุงเท้า 2 คู่ต่อวันตาม NHS กลิ่นเบาลงใน 1 สัปดาห์

กรณีที่สาม คนที่ดูแลตามแผนมาครบ 14 วันแล้วกลิ่นยังเหมือนเดิม และรู้สึกว่าเหงื่อออกมากขึ้นกว่าปีที่แล้ว ควรไปพบแพทย์ตรวจหาสาเหตุ เพราะอาจเกี่ยวกับยา ฮอร์โมน หรือโรคอื่นที่รักษาได้

จุดเริ่มต้นสำหรับกลิ่นตัว

1. ล้างรักแร้ ขาหนีบ และเท้าให้ทั่ว แล้วเช็ดให้แห้ง
2. เปลี่ยนเสื้อผ้าและถุงเท้าเป็นชุดสะอาด ผ้าธรรมชาติ
3. ทดสอบกลิ่นเสื้อกับกลิ่นผิวแยกกัน
4. เลือกโรลออนตามปัญหา กลิ่นหรือเหงื่อ
5. ทำต่อ 14 วัน ถ้าไม่ดีขึ้นหรือกลิ่นเปลี่ยน ไปหาเภสัชกรหรือแพทย์

ใครที่กลิ่นตัวทำให้ใช้ชีวิตลำบากหรือเสียความมั่นใจ อย่าอาย เพราะ DermNet ระบุว่าภาวะนี้พบได้ในทุกวัย ทุกเชื้อชาติ และการวินิจฉัยและรักษาถูกจุดเปลี่ยนชีวิตคนไข้ได้จริง