วิธีปูกระเบื้องพื้น ลำดับงานตั้งแต่เช็คระดับถึงยาแนว และงานที่ควรให้ช่าง

ปูกระเบื้องพื้นเองทำได้ในห้องแห้งขนาดเล็กถ้าพื้นเรียบและมีเวลา แต่คนที่พลาดส่วนใหญ่พลาดก่อนเปิดถุงกาว เพราะไม่ได้เช็คระดับพื้น ไม่ได้ตีแนว และไม่ได้ทดลองวางกระเบื้องแห้ง ผลคือกระเบื้องแถวสุดท้ายแคบเป็นเส้น หรือร่องเฉียงทั้งห้อง ส่วนภาพรวมเรื่องการเลือกวัสดุ ชนิดกาว และปัญหาทั่วไปของงานกระเบื้อง อ่านเพิ่มที่ พื้นฐานงานปูกระเบื้อง ส่วนด้านล่างเป็นลำดับงานของพื้น

งานไหนทำเองได้ งานไหนควรจ้าง

งาน	ทำเองได้ไหม	เหตุผล
ห้องแห้ง พื้นเรียบ กระเบื้องขนาดเล็กถึงกลาง	ได้ ถ้ามีเวลาและอดทน	ข้อผิดพลาดเล็กแก้ได้
กระเบื้องแผ่นใหญ่ เกิน 60 ซม.	ควรจ้าง	ยกหนัก ปรับระดับยาก รอยต่อเห็นง่าย
พื้นห้องน้ำและระเบียง	ควรจ้าง	ต้องกันซึมและทำความลาดเอียง
พื้นไม่เรียบ ต่างระดับหลายมิลลิเมตร	ซ่อมระดับก่อน ควรให้ช่าง	ต้องปรับพื้นด้วยปูนเลเวล
พื้นชั้นบนที่เป็นไม้หรือคาน	ควรจ้าง	ต้องประเมินน้ำหนักและโครงสร้าง

ถ้าพื้นแตกร้าวหรือทรุดตัว อย่าปูทับ ปัญหาโครงสร้างต้องให้วิศวกรหรือช่างที่ไว้ใจได้ตรวจก่อน

เตรียมพื้นให้เรียบและแห้ง

พื้นปูนเก่าควรสะอาด แห้ง ไม่มีคราบน้ำมัน ไม่มีกระเบื้องเดิมร่อน ใช้ไม้บรรทัดยาว 1 ถึง 2 เมตรทาบ ถ้าเห็นช่องว่างใต้ไม้บรรทัดมาก พื้นต้องปรับระดับ

HomeGuru ระบุเรื่องปรับผนังที่ใกล้เคียงกันว่า รอยแตกประมาณ 4 มม. ลงมาโป๊วได้ แต่ความไม่เรียบประมาณ 4 ถึง 10 มม. ต้องปรับด้วยปูนปรับระดับก่อน หลักการเดียวกันใช้กับพื้น ถ้าพื้นต่างระดับมาก ปูนปรับระดับสำเร็จรูปที่ผู้ผลิตกระเบื้องแนะนำเป็นทางที่ถูกกว่าใช้กาวกระเบื้องหนาเพื่อชดเชย ซึ่งกาวหนาเกินกำหนดหดตัวและร้าวได้

สำหรับพื้นไม้ This Old House แนะนำให้ปูแผ่นซีเมนต์บอร์ดทับพื้นไม้ก่อนปูกระเบื้อง และใช้แผ่นกันซึมในพื้นที่เปียก เนื่องจากไม้ขยับตัวและกาวกระเบื้องไม่ยึดไม้โดยตรง

คำนวณกระเบื้องและกาวก่อนไปร้าน

ผมให้คำนวณเองก่อนทุกครั้ง แม้จะจ้างช่าง เพราะจะรู้ทันทีว่ารายการวัสดุที่ช่างส่งมาเกินจริงหรือขาด ตัวอย่างห้องนอน 3 คูณ 4 เมตร ปูกระเบื้อง 60 คูณ 60 ซม.

1. พื้นที่ห้อง 3 × 4 = 12 ตารางเมตร
2. กระเบื้อง 60 × 60 ซม. หนึ่งแผ่นได้ 0.36 ตารางเมตร ต้องใช้ 12 ÷ 0.36 = 33.3 แผ่น
3. เผื่อเศษตัดและแผ่นแตกราว 10 เปอร์เซ็นต์สำหรับปูตรง ได้ประมาณ 37 แผ่น ปัดขึ้นเป็นจำนวนเต็มกล่อง
4. กาวซีเมนต์ ให้ดูอัตราการปูต่อถุงที่พิมพ์บนถุงตามขนาดฟันเกรียงที่ใช้ แล้วหารพื้นที่ด้วยตัวเลขนั้น ปัดขึ้นอีกหนึ่งถุงสำหรับจุดที่พื้นต่ำ
5. ยาแนว ใช้ไม่มาก ห้องขนาดนี้กับร่อง 2 ถึง 3 มม. มักใช้ถุงเล็กไม่กี่ถุง ดูตารางอัตราการใช้บนถุงซึ่งคิดจากขนาดแผ่นและความกว้างร่อง

เก็บกระเบื้องที่เหลือไว้สักสองสามแผ่น ถ้าวันหนึ่งแผ่นใดแตก จะหาสีและล็อตเดียวกันมาเปลี่ยนได้ เพราะกระเบื้องรุ่นเดียวกันแต่ต่างล็อตมักมีเฉดต่างกันเล็กน้อย

เลือกรูปแบบการวาง เพราะเปลี่ยนทั้งความยากและเศษ

รูปแบบการวางมีผลกับจำนวนแผ่นที่ต้องซื้อและเวลาทำงานมากกว่าที่คิด ตัวเลขเผื่อด้านล่างเป็นค่าที่ช่างในบ้านเรามักใช้กันโดยประมาณ ห้องที่มีมุมหักหรือเสาเยอะต้องเผื่อเพิ่ม

รูปแบบ	เผื่อเศษโดยประมาณ	ความยากสำหรับมือใหม่	เหมาะกับ
วางตรงร่องชนร่อง	ประมาณ 10 เปอร์เซ็นต์	ง่ายที่สุด	ห้องทั่วไป กระเบื้องสี่เหลี่ยมจัตุรัส
วางเหลื่อมครึ่งแผ่นหรือหนึ่งในสาม	ประมาณ 10 ถึง 15 เปอร์เซ็นต์	ปานกลาง	กระเบื้องลายไม้ แผ่นยาว
วางทแยง 45 องศา	ประมาณ 15 ถึง 20 เปอร์เซ็นต์	ยาก ตัดทุกแผ่นที่ขอบ	ห้องแคบที่อยากให้ดูกว้าง
ก้างปลา	ประมาณ 15 ถึง 20 เปอร์เซ็นต์	ยากที่สุด	ห้องโชว์ ทางเดินที่ต้องการลาย

กระเบื้องลายไม้แผ่นยาวที่วางเหลื่อมครึ่งแผ่นพอดี มักเห็นขอบสูงต่ำกลางแผ่นเพราะแผ่นยาวมีความโก่งเล็กน้อยจากการเผา หลายผู้ผลิตจึงแนะนำให้เหลื่อมไม่เกินหนึ่งในสามของความยาวแผ่น ตรวจคำแนะนำบนกล่องก่อนตีแนว

เครื่องมือที่ต้องมีครบก่อนเริ่ม

ไม่ต้องซื้อทุกอย่างใหม่ เครื่องตัดเปียกเช่าเป็นรายวันได้ แต่ของต่อไปนี้ควรอยู่ในมือก่อนผสมกาวถุงแรก

• เกรียงฟันขนาดตามที่ถุงกาวกำหนด และเกรียงยางสำหรับยาแนว
• ระดับน้ำยาวอย่างน้อย 60 ซม. และไม้บรรทัดอะลูมิเนียมยาว
• เส้นชอล์ก ตลับเมตร ฉากเหล็ก
• ตัวคั่นร่อง และถ้ากระเบื้องแผ่นใหญ่ ใช้คลิปปรับระดับร่วมด้วย
• ค้อนยาง ถังผสม และสว่านกับหัวตีปูนสำหรับผสมกาวให้เข้ากัน
• ฟองน้ำ ผ้าสะอาด แว่นตา หน้ากากกันฝุ่น ถุงมือ และสนับเข่า

สนับเข่าดูเป็นของเล็ก แต่คนที่ปูห้อง 12 ตารางเมตรโดยไม่มีมักต้องหยุดงานกลางวันเพราะเข่า

แผนงานรายวันสำหรับห้อง 12 ตารางเมตร

มือใหม่ควรเผื่อเวลามากกว่าช่างราวเท่าตัว ตารางนี้ไม่นับการรื้อกระเบื้องเก่าและการรอปูนปรับระดับ

วัน	งาน
วันที่ 1	เคลียร์ห้อง ทำความสะอาดพื้น ทาบไม้บรรทัดหาจุดต่ำ ตีแนว ทดลองวางแห้ง
วันที่ 2	ปาดกาวและปูแผ่นเต็มทั้งหมด เว้นแถวริมผนังที่ต้องตัด
วันที่ 3	ตัดและปูแถวริมผนัง รอบประตู และรอบท่อ
วันที่ 4	ยาแนว เช็ดคราบ แล้วรอยาแนวแห้งตามฉลากก่อนยกเฟอร์นิเจอร์เข้า

ถ้ามีกระเบื้องเดิมต้องรื้อ ให้บวกอีกหนึ่งถึงสองวันสำหรับสกัดและขนเศษ และถ้าต้องปรับระดับพื้น ให้รอตามเวลาที่ผู้ผลิตปูนปรับระดับกำหนดก่อนปู ถ้าจะปูทับกระเบื้องเดิมแทนการรื้อ ดูเงื่อนไขที่ ปูกระเบื้องทับกระเบื้องเดิม

ตีแนวและทดลองวางแห้ง

ขั้นนี้ทำให้ห้องดูแพง

1. วัดห้องและหาจุดศูนย์กลาง ตีเส้นชอล์กตั้งฉากสองเส้นข้ามกลางห้อง
2. วางกระเบื้องแห้งตามแนวเส้นโดยไม่ใช้กาว เว้นระยะร่องด้วยตัวคั่น เดินไปจนถึงผนัง
3. ดูกระเบื้องแถวริมผนัง ถ้าเหลือแคบน้อยกว่าครึ่งแผ่น ให้เลื่อนเส้นแนวไปครึ่งแผ่น เพื่อให้แถวริมทั้งสองด้านเท่ากันและกว้างพอ
4. จุดที่คนมองเห็นเมื่อเข้าประตู ควรเป็นกระเบื้องเต็มแผ่น ส่วนแผ่นตัดไปอยู่หลังเฟอร์นิเจอร์หรือมุมที่สายตาไม่ตก
5. จดตำแหน่งแล้วยกกระเบื้องออก เริ่มปาดกาว

This Old House แนะนำการวางกระเบื้องแห้งตามเส้นชอล์กในลักษณะนี้ เพื่อจัดแนวก่อนติดกาวจริง

ปาดกาวและวางกระเบื้อง

This Old House ระบุการใช้เกียงฟันขนาด 1/4 คูณ 1/4 นิ้ว เอียงเกียง 45 องศา ปาดกาวเป็นแถวร่อง และให้ปาดทีละส่วนที่เอื้อมไหว ไม่ปาดทั้งห้องแล้วไปวางจนกาวตั้งตัว

ลำดับที่ใช้บ่อย

1. ปาดกาวเป็นช่วงประมาณ 1 ตารางเมตร เริ่มจากจุดตัดของเส้นแนว
2. วางกระเบื้องแผ่นแรกที่มุมจุดตัด กดและบิดเล็กน้อยให้กาวแผ่ติด
3. ใส่ตัวคั่นร่องทุกมุม ใช้แผ่นต่อไปชิดตัวคั่น
4. ทุกสองสามแผ่น วางไม้บรรทัดหรือระดับน้ำทาบเช็คว่าผิวเสมอ
5. ดึงกระเบื้องแผ่นหนึ่งขึ้นเป็นครั้งคราว ดูว่ากาวแผ่เต็มด้านหลัง ถ้ามีช่องว่างเพิ่มกาวหรือปาดซ้ำ
6. เช็ดกาวที่เล็ดออกร่องด้วยผ้าหมาดก่อนแห้ง

ตัดกระเบื้อง

กระเบื้องเซรามิกหลายแบบตัดด้วยเครื่องตัดมือและหักได้ ส่วนพอร์ซเลนที่แข็งและน้ำหนักแน่น This Old House ระบุว่าต้องใช้เครื่องตัดเปียกใบเพชร เพราะดูดน้ำน้อยกว่า 0.5 เปอร์เซ็นต์ ตัดยากกว่า ถ้ามีกระเบื้องต้องตัดมากหรือเป็นงานโค้ง เช่นรอบท่อ ควรเช่าเครื่องหรือให้ช่างตัด เรื่องเซรามิกกับพอร์ซเลนเลือกต่างกันอย่างไร ดูที่ กระเบื้องแกรนิโต้

อุปกรณ์ป้องกันเมื่อตัด ได้แก่แว่นตา หน้ากากกันฝุ่น และถุงมือ ฝุ่นละเอียดจากการตัดกระเบื้องแห้งเป็นอันตรายต่อปอด ตัดกลางแจ้งหรือในที่ระบายอากาศดี

รอบ่มและยาแนว

This Old House ระบุให้ปล่อยกาวบ่มข้ามคืนก่อนยาแนว และหลังปาดยาแนวแล้วรอราว 1 ชั่วโมงก่อนเช็ดคราบ ซึ่งเป็นช่วงที่ยาแนวเริ่มตั้งตัวพอเช็ดโดยไม่ดึงยาแนวออกจากร่อง เวลาที่แน่นอนให้ดูฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ใช้

ขั้นตอนยาแนว

1. ถอดตัวคั่น ทำความสะอาดร่องจากเศษกาว
2. ผสมยาแนวตามอัตราส่วนที่ผู้ผลิตกำหนด ทิ้งไว้ให้ตั้งตัวสั้นๆ ถ้าฉลากให้ทำ
3. ปาดยาแนวด้วยเกรียงยางตามแนวเฉียง ให้เต็มร่อง
4. เช็ดคราบด้วยฟองน้ำหมาดๆ เมื่อยาแนวตั้งตัว เปลี่ยนน้ำบ่อย
5. ขัดฝ้าที่ติดผิวกระเบื้องเมื่อแห้งด้วยผ้าแห้ง
6. อุดรอยต่อกับผนังและมุมด้วยซิลิโคนแทนยาแนว เพราะต้องยืดหยุ่น

ปัญหาที่เจอบ่อยหลังปู

อาการ	สาเหตุที่พบบ่อย	แก้อย่างไร
กระเบื้องกลวงเคาะเสียงโพรง	กาวไม่เต็มหลังแผ่น	ถ้าไม่กี่แผ่น ให้ช่างงัดและปูใหม่
ขอบแผ่นสูงต่ำไม่เสมอ (lippage)	พื้นไม่เรียบ ไม่ได้เช็คระดับ	ป้องกันด้วยการเช็คระดับ แก้ยากหลังแห้ง
ยาแนวแตกร้าว	ร่องแคบเกิน ยาแนวบางเกิน หรือพื้นขยับ	ขูดและยาแนวใหม่ ตรวจพื้นขยับ
คราบฝ้าขาวที่ผิว	เช็ดไม่ทัน หรือเกลือซีเมนต์ขึ้น	ล้างด้วยน้ำยาตามชนิดกระเบื้อง
น้ำขังในห้องน้ำ	ไม่ทำความลาดเอียงหรือทำผิด	ต้องรื้อปรับ ควรให้ช่างทำตั้งแต่แรก

ห้องน้ำและระเบียงเป็นจุดที่แก้ยากที่สุด เพราะน้ำซึมใต้กระเบื้องไปถึงห้องล่าง ดูแนวทางตรวจและซ่อมที่ ฝ้าเพดานรั่ว ถ้าน้ำไปปรากฏที่ห้องข้างล่าง

เช็คลิสต์ก่อนลงมือและก่อนจ้างช่าง

• พื้นแห้ง สะอาด เรียบพอ ทาบไม้บรรทัดแล้วไม่เห็นช่องว่างเกินที่ผู้ผลิตกาวกำหนด
• ซื้อกระเบื้องเผื่อประมาณ 10 เปอร์เซ็นต์ และซื้อล็อตเดียวกันทั้งหมด
• เลือกกาวและยาแนวตามชนิดกระเบื้องและตำแหน่งใช้งาน ภายใน ภายนอก หรือเปียก
• ตีแนวและทดลองวางแห้งแล้ว แถวริมไม่แคบเกินครึ่งแผ่น
• รู้เวลาบ่มของกาวและยาแนวจากฉลาก และไม่เปิดให้ใช้งานก่อนหมดเวลา
• ถ้าจ้างช่าง ถามว่าเตรียมพื้นอย่างไร ใช้กาวยี่ห้ออะไร ทำความลาดเอียงห้องน้ำเท่าไร และรับประกันกระเบื้องกลวงกี่เดือน